Thiếu thống nhất về tiền bản quyền trong tổ chức biểu diễn

Nhạc sĩ Phó Đức Phương yêu cầu các đơn vị nghệ thuật phải có hợp đồng trả tiền bản quyền tác giả trong hồ sơ xin cấp phép biểu diễn. Nhiều đại diện Sở Văn hóa Thể thao Du lịch lại cho rằng, việc thu tiền của Trung tâm quyền tác giả âm nhạc đang có nhiều bất cập.

Bộ trưởng VHTTDL Hoàng Tuấn Anh phát biểu tại buổi họp tổng kết 6 năm thực hiện quy chế 47, hôm 29/7, tại Hà Nội.

Trong buổi họp đánh giá sáu năm thực hiện quy chế hoạt động biểu diễn và tổ chức biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp (gọi tắt là quy chế 47) tại Hà Nội, ngày 29/7, nhạc sĩ Phó Đức Phương đến từ rất sớm và là người đầu tiên đăng ký đọc tham luận. Vị giám đốc Trung tâm quyền tác giả âm nhạc Việt Nam cho biết, trong hai năm 2008-2009, ông đếm được mỗi năm có gần 500 chương trình biểu diễn ở Hà Nội. Sáu tháng đầu năm 2010 có gần 300 chương trình diễn ra nhưng chỉ 2% trong số đó xin phép tác giả và Trung tâm Bản quyền tác giả. “Chúng tôi có gọi cho họ 5 - 10 lần họ cũng làm ngơ. Đây là một hành vi vi phạm pháp luật” - ông Phương trần tình. Tác giả Trên đỉnh Phù Vân đề nghị, Cục nghệ thuật biểu diễn và các Sở VHTTDL cần coi hợp đồng trả tiền bản quyền tác giả là yếu tố tiên quyết trong hồ sơ cấp phép biểu diễn.

Trong khi đó, đại diện Sở VHTTDL Hưng Yên cho rằng, tiền bản quyền bài hát nếu thu theo kiểu 200 - 300 nghìn đồng một bài trong khi một ngày có hàng chục chương trình diễn ra trên cả nước sử dụng bài hát giống nhau thì con số này quá nhiều, không phù hợp thực tế đời sống. Theo bà, Trung tâm Bản quyền còn đòi thu tiền bản quyền ca khúc ở các quán karaoke trong khi các băng đĩa sử dụng có tem nhãn tức là đã phải nộp tiền bản quyền. “Nhiều đoàn nghệ thuật tư nhân đầu tư rất nhiều tiền của để biểu diễn phục vụ đồng bào ở vùng sâu vùng xa. Việc thu tiền bản quyền sẽ là gánh nặng cho họ. Tôi nghĩ việc thu tiền bản quyền hiện nay chưa chắc đã đúng 100%” - bà nhận định.

Ngay cả hình thức thu tiền bản quyền cũng là vấn đề chưa được các đại biểu đồng thuận. Đại diện Sở VHTTDL Cần Thơ cho biết, Sở ký hợp đồng với Trung tâm Bản quyền tác giả, thu ngay tiền bài hát có trong danh mục biểu diễn và nhận được 5% hoa hồng của Trung tâm. Trong khi đó, đại diện Sở VHTTDL Cà Mau khẳng định, họ không cần 5% hoa hồng và Trung tâm Bản quyền nên có đại diện ở từng tỉnh thành chứ các Sở "không rảnh để đi thu tiền hộ".

Trước các ý kiến này, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Tuấn Anh cho rằng, tiền bản quyền là quan hệ dân sự, các bên cần nghiên cứu kỹ, Bộ sẽ lấy ý kiến các ban ngành liên quan.

NSƯT Vương Duy Biên - Phó Cục trưởng Cục nghệ thuật biểu diễn chủ trì buổi tổng kết.

Tranh cãi tiền bản quyền tác giả chỉ là một trong số các bức xúc được các đại biểu đưa ra tại cuộc họp. Một vấn đề khác cũng liên quan tới tiền là thuế thu nhập của nghệ sĩ được bàn thảo sôi nổi. “Mỹ Tâm có lần hát tại Cần Thơ với cát-xê 100 triệu đồng, theo quy định nhà nước, cô phải trích 5 triệu đồng đóng thuế thu nhập cá nhân nhưng Mỹ Tâm không chịu. Vì thế đơn vị tổ chức đành nộp tiền thay cô ấy” - đại diện Sở VHTTDL Cần Thơ cho biết. “Họa mi tóc nâu” còn bị lấy làm ví dụ trong trường hợp ca sĩ tự ý thay đổi trang phục biểu diễn. “Trong buổi biểu diễn ở Đà Nẵng, khi tôi hỏi Mỹ Tâm tại sao cô ấy mặc trang phục thế này mà vẫn được phép lên sân khấu, cô ấy bảo: 'Khi phúc khảo chương trình, cháu mặc đồ khác. Cách buổi biểu diễn 30 phút, người thiết kế trang phục mới mang đồ tới cho cháu. Cháu chỉ cần mặc và đi ra sân khấu thôi;” - NSƯT Lê Chức, Phó Chủ tịch thường trực Hội Nghệ sĩ sân khấu VN cho biết. Thế nhưng, quy định trang phục đầu tóc thế nào là rất khó. Tình trạng đầu trọc, váy ngắn lên sân khấu không phải hiếm. “Nhiều ca sĩ mặc quần áo dài mà vẫn hở hang phản cảm trong khi vũ nữ trong trang phục múa Chàm rất kiệm vải mà không thấy lõa lồ” - ông Trịnh Vũ Thìn, nguyên Trưởng phòng quản lý Nhà hát vũ kịch Việt Nam, nhận định.

Việc ca sĩ chạy show cũng là phạm trù mà quy chế 47 chưa chạm đến. Đại diện Sở VHTTDL Thái Nguyên cho biết, các đơn vị tổ chức biểu diễn thường xuyên cài tiết mục của sao vào cuối cùng, bắt khán giả chờ đợi. “Có chương trình Phi Nhung 23h45 mới tới vì còn bận chạy show nơi khác làm tôi vô cùng lo lắng. Tôi sợ tái diễn sự kiện kinh hoàng từng diễn ra ở Thái Nguyên khi khán giả phát hiện ra không có sao như quảng cáo đã tràn lên xé phông màn, tấn công nghệ sĩ” - ông bức xúc. Đại diện Sở VHTTDL Cà Mau cũng chia sẻ, ở địa phương ông thường xuyên xảy ra tình trạng khán giả tức giận vì ca sĩ không có mặt. Cà Mau là địa bàn sông nước, các ca sĩ không nắm rõ được những bất lợi của việc di chuyển bằng ghe, thuyền (muộn thời gian, lắm tai nạn) nên cứ nhận show bừa rồi lại xin hoàn tiền.

Bên cạnh những nội dung trên, các đại biểu còn băn khoăn về chính sách với nghệ sĩ, việc tổ chức các liên hoan hội diễn, kiểm soát các công ty nghệ thuật biểu diễn ra đời ồ ạt cũng như danh sách ca sĩ, bài hát được cấp phép. Những thắc mắc này cho thấy, quy định 47 ra ngày 2/7/2004 sau 6 năm thực hiện bộc lộ nhiều điểm hạn chế cần đổi mới. Bộ trưởng Hoàng Tuấn Anh cho biết, từ cuộc họp tổng kết này, khi rút ra mặt được và chưa được của quy chế hoạt động biểu diễn và tổ chức biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch sẽ ban hành thông tư thay thế và kiến nghị Quốc hội cho phép thay đổi thông tư thành quyết định. Thông tư này sẽ ban hành trong vòng ba tháng nữa, sau khi thông tư ra đời, phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để xử phạt nghiêm khắc những vi phạm. Bộ trưởng cũng khẳng định, trong khi chờ đợi ban hành thông tư mới, quy định 47 vẫn có hiệu lực.

Ngọc Trần
Ảnh: N.T.