Văn học nhà trường vắng hình tượng người thày

35 truyện ngắn vượt qua vòng sơ khảo đợt 1 được in thành sách.

Người thày trong 'Lão Hạc' (Nam Cao), một ông giáo già trong 'Tôi đi học' (Thanh Tịnh) là hai hình ảnh hiếm hoi về người thày của văn học nhà trường. Cuộc thi viết về nhà giáo VN được tổ chức với quy mô lớn, giải thưởng cao, hiện đã đi quá nửa chặng đường vẫn chưa xuất hiện tác phẩm đúng tầm.

Tại cuộc gặp gỡ bàn tròn ngày 3/3 vừa qua nhân cuộc thi "Viết về nhà giáo VN" - do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hội nhà văn Việt Nam, Công đoàn Giáo dục, NXB Giáo dục tổ chức - nhiều nhà giáo đang giảng dạy ở cấp tiểu học và phổ thông nêu nhận xét: Hình ảnh thày cô Việt Nam xuất hiện rất mờ nhạt trong văn học nhà trường. Chưa có những tác phẩm thật sự rung động như: Người thày đầu tiên của Aimatov (Nga) hay Buổi học cuối cùng của Alphonse Daudet (Pháp) vốn được xem là những tác phẩm hay trong sách giáo khoa VN hiện nay.  

Tính đến ngày 25/2, Ban tổ chức đã nhận được 1.620 tác phẩm dự thi của 1.215 tác giả ở 64 tỉnh thành trên cả nước. Hà Nội và TP HCM là 2 địa phương có truyện gửi dự thi cao nhất. Tác giả dự thi thuộc các thành phần xã hội: Nhà giáo chiếm 45%, nhà văn chiếm 26%, cán bộ nghỉ hưu, bộ đội chiếm 18% còn lại là các học sinh, sinh viên, nông dân, thợ thủ công, Việt kiều ở hải ngoại. Cụ Ngô Toại 93 tuổi, cựu chiến binh ở đường Thủy Xưởng, TP Nha Trang là thí sinh cao tuổi nhất với truyện ngắn dài 8 trang A4. Trẻ trung nhất là Nguyễn Thanh Tùng, 13 tuổi ở thôn Hoa Lư, xã Liên Sơn, huyện lập Thạch (Vĩnh Phúc).

Ông Lê Văn Thảo, chủ tịch hội nhà văn TP HCM tại cuộc gặp mặt.

Ban sơ khảo đã chấm 720 truyện và chọn được 145 truyện vào chung khảo đợt 1, trong đó có 35 truyện được tuyển chọn in thành sách với tựa đề Tâm huyết nhà giáo. Tuy nhiên, chất lượng của các tác phẩm chỉ ở mức 6,5 điểm trở xuống, ít chất văn, nặng về phản ánh người tốt việc tốt.  

Thày Nguyễn Việt Hùng, giáo viên trường THPT Marie Curie, TP HCM, cho biết: "Khi cuộc thi trôi qua 2/3 chặng đường tôi mới có dịp đọc các tác phẩm dự thi trên tạp chí Thế Giới Mới. Đây là một cuộc thi có ý nghĩa, giàu tính nhân văn, mang tính chiến lược sâu sắc". 

Thày Hùng nêu cảm nhận: "Những truyện ngắn lọt qua vòng sơ khảo đã tái hiện hình ảnh cao đẹp của thế hệ tiền bối chúng tôi. Tuy nhiên, hầu hết thời gian và không gian truyện bị đẩy lùi về quá khứ, lạm dụng bối cảnh mấy mươi năm về trước để dẫn dắt nhân cách người thày". Theo thày, truyện giống như hồi ức của những người kể, nghèo đời sống nội tâm của nhân vật, nặng về lý tưởng hóa, thiếu chân dung chân thực của nhà giáo trong hiện thực sinh động của cuộc sống đương đại.

Ông Lê Văn Thảo, Chủ tịch Hội nhà văn TP HCM, thành viên ban chung khảo, cho biết, ở đợt chấm sơ khảo lần 2 đã thấy có tác phẩm xuất sắc. Ông hy vọng càng về cuối cuộc thi, nhiều tác phẩm hay sẽ "xuất đầu lộ diện".

Cuộc thi có nhiều nhà văn tên tuổi tham gia như: Nguyễn Phan Hách, Trần Kim Trắc, Đỗ Kim Cuông, Tô Đức Chiêu, Trần Chính Vũ, Tô Hải Vân, Đặng Hiển... nhưng lại thiếu vắng những cây bút trẻ. Còn 7 tháng nữa cuộc thi mới kết thúc. Ban tổ chức và những người chấm giải vẫn hy vọng sẽ có được những tác phẩm hay, xứng tầm với hình tượng người thày cho các thế hệ học sinh VN. 

Bài, ảnh: Anh Vân