Triển lãm di sản chữ Nôm - sự gìn giữ văn hóa cổ

Bản sách Nôm cổ Chỉ nam ngọc âm giải nghĩa.

Hôm qua, tại Thư viện quốc gia, Hà Nội, những giá trị đặc sắc trong kho tàng di sản chữ Nôm của dân tộc đã được trưng bày. Người xem có dịp chiêm ngưỡng những dấu tích của nền văn hóa cổ và các công trình nghiên cứu đồ sộ trong suốt 1.000 năm chữ Nôm hình thành và phát triển.

Phần chú giải thơ Nôm trong các bức tranh Đông Hồ đã thu hút nhiều sự chú ý của người xem. Trước đây, nếu người ta chỉ xem những hình ảnh trên giấy dó thì nay những dòng chữ nhỏ vẫn thường nằm trên góc khuất của bức tranh đã được giải mã. Qua những câu thơ đối, người xem hiểu sâu sắc hơn những nét văn hóa của dân gian. Ý tưởng của tác giả dân gian lộ rõ hơn và gợi cho người xem những liên tưởng bất ngờ với sự minh họa của cặp thơ đối. Dưới bức tranh Trê và cóc, tác giả còn xướng thêm những lời giễu mà đọc lên có thể thấy ngay cái chất hóm hỉnh của nền văn hóa dân dã: "Rọ ai quai nấy rành rành/ Chi điều sinh sự nhục mình nhục ta/ Giương vây giơ ngạnh trành hanh chẳng vừa". Chữ Nôm tồn tại trong đời sống người dân Việt như một nguồn mạch và được nuôi dưỡng, vun đắp qua chính những câu thành ngữ tục ngữ, lời ăn tiếng nói hằng ngày. Tại triển lãm, người xem được chứng kiến một bản thể văn hóa dân tộc phong phú qua những câu đối mừng đám cưới đám ma, truyện tiếu lâm và do chính các nhà nho nông thôn ghi lại.

Một trong 4 bản rập ngự bút của chúa Trịnh Sâm.

Bên cạnh thế giới văn hóa thơ Nôm trong các bức tranh dân gian Đông Hồ là những bút tích trang trọng và phóng khoáng của các bậc vua chúa. 4 bản ngự bút của vua Lê Dụ Tông là bốn bài thơ thất ngôn bát cú được viết bằng bút pháp khoáng đạt mà đích thân ông đã ngự đề ở các chùa từng qua thăm. Ngự bút của chúa Trịnh tại Động Hương tích, của vua Lê Hy Tông tại chùa Đậu (Hà Tây) là những dấu ấn quý giá được lưu giữ qua chữ Nôm. Trong số các tài liệu gốc còn lưu giữ được trưng bày có cuốn Cư trần lạc đạo phú, bài phú bằng chữ Nôm sớm nhất trong văn học viết VN, do vua Trân Nhân Tông sáng tác khi còn tại vị.

Cuốn từ điển Hán Nôm cổ nhất VN, giải thích 3.394 mục từ ngữ từ Hán sang Nôm theo lối nói có vần cũng được trưng bày tại triển lãm lần này. Với sự hợp tác của Viện nghiên cứu Hán Nôm và Hội bảo tồn di sản chữ Nôm Mỹ. Triển lãm sẽ kết thúc vào ngày 17/11. 

Thu Hà