'Hát bội không thể chết'

GS. Hoàng Châu Ký.

"Hát bội giờ rất ít khách. Những người làm nghề loay hoay không biết phát triển bằng cách nào, có thực hiện nổi câu nói của Bác Hồ: Tuồng tốt đấy, nhưng đừng có dậm chân một chỗ. Phải cải tiến, song cũng chớ có gieo vừng ra ngô", GS. Hoàng Châu Ký nói về thực tế môn nghệ thuật này hiện nay.

- Theo ông, phải làm thế nào để gieo vừng ra vừng mà vẫn đáp ứng được tính thời đại?

- Không gieo vừng ra ngô là phải giữ gìn bản sắc. Trước hết phải tìm nguồn gốc của hát bội như thế nào và cấu trúc nghệ thuật của nó ra sao. Lâu nay, người ta thường lấy tiêu chí của kịch nói phương Tây để nhìn sân khấu hát bội. Sân khấu hát bội bắt nguồn từ triết học Kinh Dịch, âm dương ngũ hành. Theo tư duy người phương Đông, tư duy chủ toàn, ngược lại với tư duy phương Tây là chủ biệt. Do đó, phương Tây có kịch nói, kịch hát, kịch múa. Còn phương Đông gọi chung là kịch hát. Các mối quan hệ giữa thành tố đó tạo nên nghệ thuật hoàn chỉnh.

- Hát bội đang thay đổi theo chiều hướng nào?

- Hiện nay, hát bội có khuynh hướng cải tiến về múa, hát, nhạc. Như vậy là sai, bị lai tạp nhạc kịch phương Tây. Thực ra âm nhạc của tuồng không như nhạc kịch phương Tây, nó chỉ có tác dụng đưa đẩy điệu hát, điệu nói. Trong văn học hát bội, chủ yếu là văn biền ngẫu. Nó là văn chứ không phải thơ, nhưng nhờ có vần có điệu nên nó tiếp cận được với thơ ca.

- Ông nghĩ sao khi mọi người nói hát bội đang mai một?

- Tôi nghĩ nghệ thuật đích thực sẽ còn sống lâu. Các trào lưu ca múa nhạc hiện đại đang làm mất khán giả của tuồng. Nhưng theo tôi, khán giả không phải là thượng đế, bởi nghệ thuật này là nghệ thuật đi sâu vào lòng người.

- Nhưng sự thực là hát bội chưa tìm ra cách khai thông lòng người ngày nay. Ông nghĩ sao về điều này?

- Người ta có thể quên đi, và cũng có thể nhớ lại. Cải tiến có thể cải tiến mọi mặt, nhưng phải giữ lại cái gốc. Trong khâu cải tiến hiện nay, trước hết phải cải tiến khâu kịch bản. Văn mà viết như kịch nói cũng không đúng. Từ năm 1975 đến nay, sân khấu cũng không có vở nào lớn.

- Theo ông, mọi người nên đối xử với nghệ thuật hát bội thế nào?

- Hát bội mang nhiều tính dân tộc, được sự đóng góp của nhiều đời nghệ sĩ và cả lực lượng trí thức một thời. Như thế nghĩa là nó mang những mặt tốt. Bây giờ, chúng ta kế thừa và phát huy mặt tốt, bỏ bớt cái kém. Dù sao, hát bội cũng cũng xuất hiện trong một xã hội nông nghiệp, nên không tránh khỏi sự luộm thuộm. Nó là nghệ thuật đích thực nên nó phải sống.

- Ông nghĩ sao về tâm thức của tuồng đối với đời sống hiện đại?

- Cái tốt của quá khứ trong mỗi con người vẫn còn. Trong tuồng có cái tốt, và vì thế nó vẫn còn có thể phát triển để phù hợp.

(Theo Thể Thao Văn Hóa)