Trần Ninh Hồ: 'Thơ không cần ăn theo kiểu cầm hơi'

Nhà thơ Trần Ninh Hồ.

"Tôi vẫn không hiểu làm sao, nhiều tập thơ ra đời chỉ vì tác giả của chúng lắm tiền. Chẳng lẽ có nhiều người có lắm tiền, không biết làm gì, nên mới sinh chuyện với thơ như thế. Thơ không cần ăn một cách cầm hơi như vậy", nhà thơ Trần Ninh Hồ nói về thơ hiện đại như thế.

- Là người yêu thơ và có kiến thức đáng nể, nếu được chọn một nhà thơ uyên bác, ông sẽ chọn ai?

- Tôi không cực đoan đến thế, và chỉ chọn có một thì thật khó. Nếu có thể, tôi chọn 3 nhà thơ: Huy Cận, Chế Lan Viên và Văn Cao. Thơ Huy Cận có vẻ đẹp kinh điển. Thơ Chế Lan Viên có vẻ đẹp bứt phá, ngang dọc đầy thể nghiệm và thành công. Còn một người nữa, đó là thơ của nhạc sĩ nổi tiếng Văn Cao. Thơ Văn Cao luôn cách tân và có giọng điệu mới. Có một thời, thơ ông đã chi phối sự cách tân cả "nền thơ" Hải Phòng. Thành công nhất của Văn cao là Trường ca Cửa biển.

Sau 3 nhà thơ trên, tôi còn chọn thêm Nguyễn Bính nữa. Thơ Nguyễn Bính có vẻ đẹp dân dã và giang hồ.

- Từng là Trưởng ban thơ Báo Văn nghệ và Trưởng ban sáng tác trẻ Hội Nhà văn Việt Nam, ông có nhận xét gì về thơ trẻ hôm nay?

- Tôi chia thơ trẻ ra làm hai dạng. Dạng thứ nhất, viết từ 1975. Dạng thứ 2, sinh từ sau 1975. Ở dạng thứ nhất, có một trường hợp ngoại lệ, đó là Hoàng Trần Cương. Mặc dù sinh năm 1948, Hoàng Trần Cương vẫn được coi là nhà thơ trẻ, vì nhà thơ này xuất hiện sau 1975.

Những thi sĩ viết từ năm 1975 đã xác định được cá tính thơ và tạo ra được cảm giác phong phú về giọng điệu, bút pháp, đề tài. Và thêm nữa, họ là những tác giả vững vàng, không chỉ trong hiện tại, mà còn trong tương lai lâu dài nữa. Họ sẽ gắn bó lâu dài với thơ, chẳng hạn như Nguyễn Quang Thiều, Đỗ Minh Tuấn, Trần Anh Thái, Đặng Huy Giang, Thảo Phương, Ngô Minh, Trần Khắc Thạch, Bùi Chí Vinh.

- Ông đánh giá về thơ của từng người ra sao?

- Nguyễn Quang Thiều mới mẻ, mạnh mẽ, đôi khi hoang dã một cách chân thành. Hoàng Trần Cương mạnh về thơ viết về miền trung nghèo khổ, vật vã và thơ thường cất lên từ những chi tiết của đời sống. Đỗ Minh Tuấn thì giàu suy ngẫm, triết luận, liên tưởng và có nhiều hình ảnh lạ chấp nhận được. Trần Anh Thái làm phong phú tinh thần của người lính. Thơ anh không chỉ có khung cảnh của chiến trường, thao trường, mà còn có hình ảnh của cả một vùng quê cảm động và đáng nhớ của riêng anh.

Đặng Huy Giang có những câu thơ cặp đôi hướng về những gì làm người đọc băn khoăn và có cái nhìn mang giá trị triết luận. Thảo Phương có nét mơ màng và không né tránh sự trần trụi của đời sống. Ngô Minh và Trần Khắc Thạch có giọng điệu Huế, nhỏ nhẹ, âm thầm, đôi khi khúc mắc và có những câu thơ tài hoa. Còn Bùi Chí Vinh thì phong sương hiện đại, được diễn đạt qua giọng điệu có khí vị cổ thi.

- Ông sẽ nói gì với các nhà thơ trẻ?

- Hãy bắt đầu từ gốc rễ, sức nghĩ, bắt đầu từ sự phong phú của đời sống và tri thức của dân tộc, nhân loại. Từ sức nghĩ sẽ tạo ra sức mạnh cho sức cảm. Bởi vì sức nghĩ là xương cốt, sức cảm là máu thịt. Hay còn gọi là mối quan hệ giữa hồn và cốt trong thơ. Theo Thánh Thán thì nghĩ mà đến được, thì đi một bước hay là viết một từ cũng gần cái nơi phải đến. Nghĩ mà không đến thì đi ngàn dặm, viết ngàn từ càng xa cái nơi phải đến.

Có một câu nói dường như người Á đông nào cũng biết: "Đại giác thì đại mộng". Xem thế thì mọi tìm tòi chữ nghĩa, nếu chỉ dừng ở mức hình thức hoặc chỉ là hình thức, thì mới chỉ là lập lòe xanh đỏ, vẫn mang nhiều tính chất của quảng cáo hàng chợ. Chính ánh sáng trắng ngỡ như không có, mới là sự hòa nhập tuyệt vời của bảy màu căn bản. Những giá trị đích thực, hồn và cốt, mộng và giác, cho con người có cảm giác đứng trước sự trong trẻo trước ánh sáng trắng của khí trời.

- Cách đây gần hai trăm năm, "Thần Siêu" (Nguyễn Văn Siêu) từng lên án và nói về sự duy hình thức rất hiện đại?

- Đúng là "Thần Siêu" từng trao đổi qua thư từ với "Thánh Quát" (Cao Bá Quát) như thế. Nội dung bức thư như sau: "Gần đây ở Hà Thành, có một bọn tự biết mình bất tài, không thuyết phục được ai, liền sinh ra loại văn chương tắc tị và bí hiểm để hù dọa thiên hạ. Mới đầu thì kẻ ngu tin. Sau rồi, đôi kẻ có trí cũng a tòng mà đi theo. Cái sự độc hại này, xem ra còn ghê gớm hơn văn chương của bọn người không đọc sách".

- Ông đánh giá thế nào về giá trị của văn chương đích thực?

- Rước không lên. Dìm không xuống. Cái gì còn thì còn. Cái gì mất phải mất.

- Có ý kiến cho rằng: "Thơ đang lạm phát". Ông thấy điều này đáng mừng hay đáng lo?

- Chẳng có gì để nói là thơ "lạm phát"cả. Thay vì truyền miệng thơ thì người ta in ấn thơ. Âu cũng là thực hiện quyền tự do xuất bản. Chỉ có điều cần bàn nếu thấy cái gì gây tạp cho xã hội thì phải sàng lọc ngay không chờ thời gian, như người ta đánh phèn để cho nước trong ngay, không chờ nước tự lắng. Chúng ta làm thế để thỏa mãn kịp thời cho những cơn khát văn chương. Nhiệm vụ này đầu tiên thuộc các hội đồng biên tập của các nhà xuất bản.

(Theo Hà Nội Mới)