Vũ Quần Phương: 'Tôi hơi sa đà vào việc nói chuyện thơ'

Khởi nghiệp là một bác sĩ, rồi đến với văn chương như một cái nghiệp, nhà thơ Vũ Quần Phương quan niệm thơ là kinh nghiệm sống, được thu nhận từ cảm xúc và cũng được gửi đi bằng cảm xúc.

- Là người đi nói chuyện thơ rất nhiều, ông đã đến với "nghề" này như thế nào?

- Năm 1973, nhà thơ Định Hải, Nguyễn Bùi Vợi và tôi đạp xe từ Việt Trì lên Lào Cai. Trên đường đi, chúng tôi ghé qua một trường cấp III huyện Phù Ninh nhờ nghỉ qua đêm. Khi xưng tên, chúng tôi rất sung sướng biết họ từng đọc thơ của mình. Mọi người đề nghị chúng tôi nói chuyện thơ cho trường nghe. Mấy anh em sướng rơn. Tối hôm đó, tôi là người cầm trịch, hình như tôi có nói nhiều về thơ chiến tranh, thơ Phạm Tiến Duật. Anh em rất say mê lắng nghe. Đến đêm, tôi cùng anh Vợi đi dạo ngang qua phòng giáo viên, thấy các cô giáo đang giở sách giáo khoa đối chiếu lại với bài nói chuyện, chứng tỏ các cô phần nào suy nghĩ sâu thêm về những bài thơ. Khi lên Lào Cai, chúng tôi cũng được mời nói chuyện thơ với Trường trung cấp Y tế. Dạo đó đang chiến tranh nên cả trường đi ngủ sớm. Ông hiệu trưởng phải đánh thức từng phòng dậy. Thù lao đầu tiên của chúng tôi là hai hộp sữa. Hồi ấy có như vậy là quý lắm rồi. Bên Tỉnh ủy nghe tin cũng mời sang, rồi cho chúng tôi một chuyến xe lên Sapa. Đó là lần đầu tiên tôi được đi Sapa, lại được đi xe của tỉnh mới sang. Từ đó, tôi đâm "có duyên" được mời đi nói chuyện thơ.  

- Ông nghĩ thế nào về việc nói chuyện thơ?

- Tưởng là nhàn nhưng rất mất sức và tốn thời gian. Thu hoạch đi nói chuyện thơ một tuần không bằng đi thực tế một ngày. Hơn nữa với những người đã nghe mình nói thì lần sau lại phải khác lần trước. Mặc dù làm thơ, viết phê bình và nói chuyện là một sự liên hoàn nhưng nhiều khi tôi thấy mình hơi sa đà vào chuyện ấy. Bạn bè vẫn hay đùa là nhiều khi mở TV ra đã thấy ông ngồi sẵn ở trong rồi.

- Cách tiếp nhận thơ giữa người nghe và người đọc khác nhau như thế nào?

- Đi nói chuyện thơ, thuận lợi là mình biết độc giả thích thơ ở khía cạnh, đề tài nào và giúp người đọc hiểu việc đời qua những trang thơ, nhất là các bạn trẻ. Trong những chuyến đi như thế, tôi tranh thủ thu lượm thực tế và sáng tác. Rất nhiều bài thơ xuất phát từ những ý tưởng khi đang nói chuyện. Lâu dần, cái nọ móc vào cái kia thành hệ thống, buổi sau rút kinh nghiệm của buổi trước, nên không phải tốn nhiều công.

- Số lần ông đi nói chuyện thơ đã lên đến hơn 2.000. Bằng cách nào ông tính được và ông sẽ vượt con số lỷ lục ấy chứ?

- Mười năm trở lại đây, vì có nhiều nơi mời nên tôi phải ghi vào sổ lịch, bình quân có đến 70-100 cuộc nói chuyện một năm. Mà tôi đã nói chuyện thơ được 30 năm rồi đấy! Ngày xưa, ông Chế Lan Viên trách Xuân Diệu là đáng lẽ cuối đời phải viết hồi ký và thi thoại thì cứ mải mê đi nói chuyện thơ. Vận vào mình, tôi nhận thấy tính mình cả nể, người ta mời lại ngại từ chối, trong khi lại phải điều hòa để còn viết. Nói chuyện thì tốt, nhưng chỉ tốt lúc ấy thôi chứ không tốt bằng việc viết ra chữ. Tôi đang cố gắng thu thập những thứ đã sáng tác để in thành sách và viết cho được một cuốn hồi ký.

(Theo Thể Thao & Văn hoá)