Tình yêu văn hóa Chăm của một nhà nghiên cứu Nga

Vadim Atnashev với bộ lễ phục Chăm.

Từng bảo vệ luận án tiến sĩ về văn học Chăm ở trường ĐH Tổng hợp Saint Petersburg, Vadim Atnashev hiện là giáo viên trường Đại học Khoa học x ã hội và Nhân văn TP HCM. Anh xuất hiện tại lễ hội Katê Ninh Thuận với bộ quần áo của người dân bản địa. 

 - Cơ duyên nào đưa anh đến với văn hoá Chăm của Việt Nam?

- Tôi yêu Việt Nam qua các trang sách ngay từ ngày còn nhỏ và khi có điều kiện tôi đã đến Việt Nam ngay. Văn hoá Chăm rất đặc biệt và cuốn hút tôi. Tôi bắt đầu nghiên cứu làm quen với văn hóa Chăm năm 1993, khi là sinh viên khoa Đông phương học. Năm 1995-1996, tôi có dịp thực tập tiếng Việt tại TP HCM. Tôi học tiếng Chăm để hiểu sâu hơn về văn hóa của dân tộc này. Văn học Chăm rất đặc biệt trong khu vực Đông Nam Á. Nó chịu ảnh hưởng không những bởi các nền văn học láng giềng mà còn từ các nước khác như Ấn Độ, Malaysia. Hiện tại có rất ít chuyên gia về văn học Chăm, chính vì vậy tôi cố gắng sửa tình hình lại một chút. Tôi viết để miêu tả văn học truyền thống Chăm nói chung và văn học dân gian nói riêng. Việt Nam có nhiều sách cổ của người Chăm nhưng chưa ai xuất bản hay nghiên cứu sâu. Tôi thấy văn hóa Chăm thuộc dòng hoang dã, và về mặt khoa học, có rất nhiều vấn đề cần phải tiếp tục khai thác.

- Khi nghiên cứu anh có gặp phải những khó khăn do sự cách biệt giữa văn hoá Nga và văn hoá Chăm?

- Sự khác biệt chỉ là cách nhìn từ bên ngoài mà thôi. Bởi nghiên cứu sâu hơn, các bạn sẽ thấy nước Nga vốn cũng có nhiều dân tộc khác nhau trong đó có rất nhiều dân tộc Châu Á như các dân tộc ở vùng Xibiri, miền viễn đông Nga... Bởi vậy khi tiếp cận với văn hóa Chăm tôi cảm thấy thật thú vị khi phát hiện một số nét đặc trưng giống với văn hóa của nước mình. Nói chung văn hóa Chăm chiếm chỗ không nhỏ trong di sản văn hóa thế giới và như thế nó xứng đáng nhận được sự quan tâm nhiều hơn của các chuyên gia. Ngay cả Việt Nam cũng rất ít nhà nghiên cứu còn biết tiếng Chăm. Tôi thấy cần thiết phải đào tạo chuyên gia có đủ trình độ để đọc sách, nghiên cứu bằng tiếng Chăm.

- Những tác phẩm tiếng Chăm nào mà anh yêu quí nhất?

Tôi quan tâm nhất là Akayat Um Marup, Deva Mano, Ariya Cam-Bini. Đó là chuyện kể về những người anh hùng dân tộc Chăm cũng như những người sống bình thường với công việc đồng áng mỗi ngày. Những tác phẩm này đều mang nhiều màu sắc văn hóa và tư tưởng Chăm.

- Cuộc sống của anh ở Việt Nam bây giờ ra sao?

- Tôi yêu Việt Nam và đã lấy một cô gái Việt làm vợ. Hiện nay cô ấy nghiên cứu giảng dạy về bộ môn lịch sử. Cô ấy đã giúp tôi rất nhiều trong công việc hiện tại. Chúng tôi đã có một con gái mang hai cái tên Nga - Việt.

- Công việc sắp tới của anh là gì?

- Tôi đang chuẩn bị viết một số bài báo về phong tục tập quán và văn học dân gian Chăm. Tôi muốn tìm chúng và so sánh văn học Chăm với văn học các dân tộc khác. Tôi cho rằng các dân tộc khác nhau sẽ có những nền văn hóa với đặc điểm thú vị riêng. Trong nghiên cứu không nên đặt vấn đề phân biệt dân tộc văn minh hay ít văn minh, bởi bản sắc văn hóa là nét riêng, độc đáo cho dù có dị biệt. Nó chính là những thành tố góp phần cấu thành và bổ sung vào văn minh nhân loại. 

    Đông Dương thực hiện