Chiến tranh lúa mỳ Mỹ - Australia ở Iraq hậu chiến

Suốt 50 năm qua, nông dân trồng lúa mỳ ở tây và nam Australia đã xây dựng được thị trường béo bở ở Iraq, thu về 480 triệu USD riêng trong năm ngoái. Tuy nhiên, họ đang lo ngại trước tin 250.000 nông dân Mỹ được trợ cấp đang vận động để giành phần làm ăn tại đây.

Colin Nicholl, chủ tịch Liên đoàn nông dân tây Australia, cho biết: "Iraq là thị trường số một của chúng tôi. Trước chiến tranh, chúng tôi xuất sang đây 2 triệu tấn lúa mỳ/năm. Mỗi năm, Iraq tiếp nhận khoảng 3 triệu tấn theo chương trình đổi dầu lấy lương thực. Tuy nhiên, họ phải mua 5 triệu tấn để cung cấp đủ cho dân". Ông Nicholl cho rằng vì Australia ủng hộ cuộc chiến, nên lẽ ra chiến tranh không thể ảnh hưởng đến thương mại của nước này.

Nông dân đang thắc mắc tại sao Thủ tướng John Howard không làm rõ vấn đề thương mại rồi mới ủng hộ Mỹ, kết quả là ông phải đối mặt với những cuộc tuần hành phản đối rầm rộ nhất kể từ thời Chiến tranh Việt Nam. Nicholl nói: "Canberra bị bất ngờ trong vấn đề này. Mỹ thật đạo đức giả nếu đề nghị ký hiệp định thương mại tự do với Australia, đồng thời lại lấy đi một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của chúng tôi. Tình hình rất nghiêm trọng". 9.000 nông dân trồng lúa mỳ tây và nam Australia đã thiết lập một liên minh vận động Canberra. Nicholl cho biết nếu mất thị trường Iraq, họ sẽ đòi chính phủ bồi thường.

"Đây chỉ là sự khởi đầu của một cuộc tranh cãi trên toàn cầu về cơ hội làm ăn ở Iraq hậu chiến", John Lush, chủ tịch Liên đoàn Nông dân nam Australia, nói. Mặc dù công khai hứa hẹn sẽ mạnh mẽ đòi Mỹ chia quyền lợi, nhưng Canberra vẫn khuyên người trồng lúa mỳ tìm kiếm thị trường xuất khẩu thay thế. Còn nông dân cảnh báo tình trạng này có thể dẫn tới chiến tranh giá lúa mỳ, vì giảm giá là cách duy nhất để thâm nhập thị trường mới.

Hàng triệu người Iraq hiện đối mặt với nguy cơ hết lương thực dự trữ và đất nước rơi vào cảnh hỗn loạn. Nicholl hy vọng sức mạnh thị trường sẽ thắng thế. "Chúng tôi biết người Iraq ưa dùng lúa mỳ Australia vì nó thích hợp với loại bánh mỳ của họ. Họ luôn trả bằng tiền mặt, với giá cao. Còn chúng tôi thì gửi tới đó loại lúa mỳ hảo hạng. Đó là lý do tại sao chúng tôi được trả giá cao nhất - 400 AUD/tấn vào năm ngoái".

Trong khi đang chuẩn bị mùa vụ mới, nông dân tây Australia đã thấy lóe lên một tia hy vọng. Nghị sĩ khu vực, Wilson Tuckey, đang đòi Thủ tướng Howard phải có hành động theo yêu cầu của người trồng lúa mỳ, đòi có phần trong số hơn một tỷ USD tài sản của Iraq bị Mỹ phong toả năm 1991, sau khi Baghdad xâm chiếm Kuwait. Tuckey, Bộ trưởng phụ trách các vấn đề khu vực, đất đai và chính quyền địa phương của Australia, cho rằng giờ đây những nông dân này đáng lẽ được hưởng gần 100 triệu USD trong khoản bị phong toả nói trên.

Ban lúa mỳ Australia, đại diện cho người trồng, cũng đang đòi giải quyết yêu cầu này. Người ta đang chờ xem ông Howard có đưa vấn đề nhạy cảm đó ra trong chuyến thăm nhà riêng Tổng thống Mỹ George W. Bush hay không.

Barbara Spangler, giám đốc điều hành Ủy ban Giáo dục Thương mại Xuất khẩu Lúa mỳ tại Washington, cho rằng Iraq là thị trường xuất khẩu chính của lúa mỳ Mỹ trước khi Liên Hợp Quốc áp dụng lệnh trừng phạt năm 1991. Sau đó, Baghdad không chịu nhận lương thực từ Mỹ theo chương trình đổi dầu lấy lương thực. Bà nói: "Ngành lúa mỳ Mỹ giờ đây muốn trở lại thị trường này". Spangler cho biết Hiệp hội thị trường lúa mỳ Australia và chính phủ Canberra đang cố gắng để một người Australia điều hành Bộ Nông nghiệp Iraq cho tới khi dân bản xứ tự quản lý. "Hy vọng nhân vật gánh vác nhiệm vụ đó sẽ sẵn sàng thiết lập một thị trường tự do và công bằng", bà nói.

Nguyễn Hạnh (theo FEER)