Ai thắng trong cuộc chiến khí đốt Nga - Ukraina?

Khủng hoảng khí đốt khiến Ukraina và châu Âu rùng mình kết thúc bằng việc công ty Rosukrenergo mua gas của Nga với giá 230 USD một nghìn mét khối và bán cho Ukraina 95 USD. Công ty này có nửa vốn của Nga và nửa kia của các nhà đầu tư bí mật. Với giá mua bán như vậy, nó kiếm lời thế nào?

Theo thỏa thuận đạt được trong những giờ phút căng thẳng của cuộc khủng hoảng giá khí đốt, Ukraina đồng ý mua toàn bộ lượng gas cần nhập khẩu từ công ty Rosukrenergo theo một công thức phức tạp. Theo đó, nhà cung cấp được phép trộn giữa gas giá cao của Gazzprom với nguồn khí đốt rẻ hơn mua từ Trung Á để bán cho Ukraina với giá nêu trên.

Ukraina dường như đồng ý mua một phần gas của Gazprom thông qua Rosukrenergo với giá 230 USD - gấp hơn 4 lần mức cũ. Và để hạ thấp giá trung bình, Ukraina sẽ tìm cách đáp ứng phần còn lại của nhu cầu bằng cách mua khí đốt giá thấp hơn, cũng thông qua Rosukrenergo.

Cách giải quyết này thoạt nhìn có vẻ đã giúp chấm dứt cuộc khủng hoảng, nhưng nó bị chỉ trích mạnh mẽ, bởi sự thiếu minh bạch và bởi dính dáng đến Rosukrenergo, công ty từng bị Ukraina điều tra tội phạm cách đây 6 tháng. Thủ lĩnh phe đối lập Ukraina là cựu thủ tướng Yulia Tymoshenko đã tuyên bố sẽ kiện chính phủ Ukraina xung quanh thương vụ này.

Một nguồn tin của Gazprom hôm qua tiết lộ rằng mức giá thỏa thuận nói trên chỉ áp dụng cho 6 tháng tới, chứ không phải 5 năm như nhiều người tưởng lúc đầu.

Cho dù thời gian là bao lâu, thì thương vụ mới này vẫn là cú đột phá đối với Rosukrenergo, từ một nhà buôn khí đốt hạng nhỏ một năm trước đây, trở thành hãng điều phối toàn bộ lượng gas giữa Turkmenistan và Ukraina. Với 50% vốn của Gazzprom, hãng này đang nắm chắc cơ hội trở thành người thay thế lý tưởng cho công ty đảm nhận nhiệm vụ này trước đó - công ty Eural Trans Gas, tức ETG. Nhưng danh tiếng của Rosukrenergo cũng là vấn đề khiến người ta để ý: Ngân hàng Áo Raiffeisen Zentralbank đại diện cho người sở hữu 50% vốn còn lại từ chối nêu tên người sở hữu cổ phần.

Hồi tháng 7, người đứng đầu cơ quan an ninh Ukraina khi đó là Oleksandr Turchinov cho biết đang điều tra Rosukrenergo và ETG vì ngờ rằng hai công ty này làm ăn với trùm mafia Semyon Mogilevich. Cuộc điều tra của Turchinov bị đình lại hồi tháng 9, sau khi thủ tướng khi đó là Tymoshenko bị sa thải khỏi chính phủ và Turchinov từ chức.

Giờ đây Rosukrenergo đạt được vị trí quan trọng hơn nhiều trong lĩnh vực năng lượng ở khu vực. Nó không chỉ giành độc quyền cung cấp khí đốt cho Ukraina, mà còn có cơ hội tăng gấp 3 lần sản lượng xuất khẩu sang châu Âu, trước đây là 5 tỷ mét khối mỗi năm. Trên thực tế, theo thỏa thuận mới ký, Rosukrenergo chỉ cần mua một lượng nhỏ khí đốt của công ty khí độc quyền Nga Gazprom với giá 230 USD bán cho Ukraina, và thay vì bán cho Ukraina thì nó lại bán cho châu Âu với giá 280 USD và kiếm lời ngay lập tức.

Trước hôm thứ hai, các nhà đầu tư còn phải gãi đầu gãi tai tính xem phải trộn gas của Nga với của Trung Á theo tỷ lệ nào để có thể bán cho Ukraina với giá 95 USD. Nhưng những tài liệu rò rỉ hôm qua đã tiết lộ nhiều điều bên sau thỏa thuận hôm 4/1.

Theo hợp đồng, Rosukrenergo sẽ mua 41 tỷ mét khối khí của Turkmenistan, 15 tỷ mét khối từ Kazakhstan và Uzbekistan. Chỉ có 17 tỷ khối được mua từ Gazzprom của Nga với giá 230 USD. Tổng cộng, Rosukrenergo có 73 tỷ khối.

Ukraina tiêu thụ chừng 80 tỷ khối mỗi năm, trong đó họ tự sản xuất được gần 20 tỷ và phải nhập 60 tỷ khối, một quan chức cấp cao của Rosukrenergo cho biết.

Như vậy, Rosukrenergo sẽ có 10 đến 15 tỷ khối còn dư và có thể làm bất kỳ điều gì họ muốn với lượng nhiên liệu này. "Chúng tôi có thể xuất khẩu", Wolfgang Putschek, đồng giám đốc của công ty này cho hay.

Những con số này khiến các nhà phân tích nhận định rằng sẽ chẳng có mét khối khí đốt giá mới nào của Nga được bán vào Ukraina trong tương lai, mà sẽ tìm đường sang thị trường giá cao ở châu Âu, đem lại lợi nhuận đáng kể cho Rosukrenergo.

"Họ chẳng cung cấp gas của Nga cho Ukraina đâu", Stanislav Belkovsky thuộc Hội đồng Chiến lược quốc gia - một cơ quan nghiên cứu của Nga, nói. "Rosukrenergo chỉ bán sang châu Âu và kiếm lợi thôi".

Việc Rosukrenergo bỗng nhiên trở thành nhà trung gian quan trọng khiến các nhà đầu tư tức giận, ngay cả vào lúc Gazprom sắp bán cổ phần ra thị trường tự do - một động thái được chờ đợi từ lâu và sẽ biến hãng này thành thị trường cổ phiếu mới nổi lớn nhất thế giới.

Giới phân tích và đầu tư ngờ rằng việc sử dụng Rosukrenergo chẳng qua là để chia lợi tức cho những nhân vật bí mật có phần trong Gazprom.

"Chúng tôi không hiểu tại sao Gazprom phân tán kinh doanh như thế trong khi việc bán gas này đương nhiên thuộc phạm vi họat động của công ty", Vadim Kleiner, giám đốc nghiêm cứu Hermitage Capital Management, quỹ đầu tư đang quản lý hơn 2 tỷ USD cổ phiếu của các công ty Nga, trong đó có Gazprom, nhận xét.

Một số nhà đầu tư nói rằng đây là một phần của cuộc chơi trên thị trường gas. "Thị trường khí đốt Ukraina cũng như thế này trước khi (tổng thống Viktor) Yushchenko lên, và cả sau khi Yushchenko đã lên. Giờ thì rõ, nó sẽ vẫn thế cả thôi", Ian Hague, quản lý quỹ Firebird - nơi đang quản lý 1 tỷ USD cổ phiếu Nga nói.

Các nhà phân tích thì cho rằng những mờ ám xung quanh sự can dự của Rosukrenergo trong thương vụ khí đốt đồng nghĩa với khả năng thỏa thuận này chỉ tồn tại một thời gian ngắn. Cuộc tranh cãi có thể ảnh hưởng đến uy tín của Nga với tư cách là nhà cung cấp năng lượng ổn định cho châu Âu, khiến nhiều chính trị gia EU kêu gọi liên minh xem lại chính sách năng lượng. Trước khi Nga cắt dòng khí đốt sang Ukraina hôm 1/1, đường ống cung cấp khí sang châu Âu chưa từng bị cắt, kể cả trong thời Chiến tranh Lạnh.

Việc Nga nối lại cung cấp khí đốt sau thỏa thuận trên được nhìn nhận theo nhiều cách khác nhau. Những người phản đối Nga bình luận điều đó chứng tỏ Kremlin đã tuân phục trước sức ép mạnh mẽ của châu Âu, trong khi những người khác cho rằng Nga đã dùng năng lượng để làm vũ khí chính trị, trừng phạt Ukraina vì nước này muốn thân phương Tây. Họ cho rằng tổng thống Nga Putin đã tính nhầm và không lường được phản ứng của thế giới trước việc Nga để cho các nước châu Âu so vai vì rét trong mùa đông.

Tuy nhiên, kênh truyền hình nhà nước Chanel One của Nga mô tả thỏa thuận với Ukraina liên quan đến Rosukrenergo như một thắng lợi, và bình luận rằng "không một ai có thể tống tiền nước Nga".

"Sự kiện này cho thấy một khái niệm mới, trong đó Nga được đề cập đến như một nguồn an ninh năng lượng", nhà phân tích Hague của quỹ đầu cơ Firebird nhận xét. "Những diễn biến về năng lượng của Nga có thể gây ảnh hưởng đến an toàn của những nước khác".

Dù thế nào, việc giải quyết cuộc khủng hoảng khí đốt đã chứng tỏ sức mạnh của Nga. "Gazprom là kẻ mạnh nhất, và kẻ mạnh nhất đặt ra luật lệ", giám đốc Putschek của Rosukrenergo khẳng định.

T. Huyền (theo MT)