EU điều tra về các nhà tù của CIA

Trạm kiểm soát sân bay ở Szymany (đông bắc Ba Lan).

Liên minh châu Âu hôm qua thông báo sẽ điều tra về lời cáo buộc CIA đã lập ra các nhà tù bí mật ở Đông Âu và những nơi khác để thẩm vấn các nghi phạm khủng bố.

Tổ chức Giám sát Nhân quyền (trụ sở ở New York) tuyên bố họ có bằng chứng dựa trên nhật ký chuyến bay của CIA từ 2001 đến 2004, cho thấy Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ đã chuyển các nghi phạm khủng bố ở Afghanistan tới Ba Lan và Romania. Nhưng cả hai nước, cũng như các quốc gia khác ở khối Liên Xô cũ - đều bác bỏ những lời cáo buộc. Mỹ từ chối xác nhận hay phủ nhận. Không rõ, tổ chức Giám sát Nhân quyền làm thế nào để có được các sổ nhật ký chuyến bay nói trên.

Hai địa điểm được coi có khả năng là trại giam bí mật của CIA là sân bay Szymany, gần trụ sở tình báo Ba Lan, và sân bay quân sự Mihail Kogalniceanu ở Romania.

“Có những bằng chứng cho thấy tù nhân ở Afghanistan bị đưa tới các địa điểm ở châu Âu và những nước khác trên thế giới”, Mark Garlasco, nhà phân tích quân sự thuộc tổ chức này, nhận xét.

Theo Garlasco, hồi tháng 9/2003, một chiếc Boeing 737 từ Washington đã bay đi Kabul (Afghanistan), dừng tại ở Cộng hoà Czech và Uzbekistan. Ngày 22/9, chiếc máy bay đi tiếp tới sân bay Szymany, rồi Mihail Kogalniceanu, tiếp đó tới Sale (Marốc) và cuối cùng hạ cánh ở Guantanamo.

Các quan chức châu Âu cho rằng những nhà tù như vậy vi phạm các nguyên tắc nhân quyền của châu lục. Ở đây, có lẽ tồn tại mạng lưới chính trị toàn cầu phức tạp, trong đó các nước Đông Âu phải đứng trước sự lựa chọn theo quan điểm của EU hay quan hệ thân thiết với Mỹ.

Washington có thoả thuận với Romania về việc sử dụng không phận nước này trong cuộc chiến ở Afghanistan và Iraq. Giới quân sự Mỹ từng dùng căn cứ không quân Kogalniceanu. Nhưng Bộ Quốc phòng Romania khẳng định “không rõ về một sự tồn tại của một trại giam như vậy tại căn cứ Mihail Kogalniceanu” và thậm chí mời các nhà báo tới đây để xem. Thủ tướng Calin Popescu tuyên bố: “Tôi nhắc lại: Chúng tôi không có căn cứ CIA ở Romania”.

Tại Ba Lan, cố vấn của Tổng thống Alexander Kwasniewski khẳng định giới chức nước này “không có thông tin” về những cơ sở như vậy. Các nước châu Âu khác cũng đưa ra những lời bác bỏ tương tự. Boglar Laszlo, phát ngôn viên của Thủ tướng Hungary, cho biết một báo cáo chính thức sẽ được đưa ra, sau quá trình tham khảo với các quan chức hàng không và những người khác “để chúng tôi có thể khép lại vấn đề này”.

Các quốc gia thuộc vùng Baltic là Litva, Estonia, Latvia, các nước cộng hoà thuộc Liên Xô cũ như Gruzia và Armenia cũng bác bỏ lời cáo buộc.

Theo bài báo của tờ Washington Post, CIA đã lập ra một hệ thống nhà tù bí mật gần 4 năm trước vào các thời điểm nhau tại 8 nước, trong đó có Afghanistan và một số quốc gia Đông Âu. Uỷ ban Chữ thập Đỏ Quốc tế (ICRC) rất quan tâm đến thông tin này. Phát ngôn viên ICRC Antonella Notari cho biết cơ quan này đã hỏi Washington về những lời cáo buộc và đề nghị được đến thăm các nhà tù nếu chúng tồn tại.

ICRC hiện là tổ chức chức duy nhất có quyền thăm các nghi phạm khủng bố tại căn cứ quân sự ở vịnh Guantanamo. ICRC cũng giám sát tình trạng trong các trại giam của Mỹ ở Iraq và Afghanistan. Bà Notari cho biết Chức thập Đỏ không tìm được một số người đang bị bắt giam và “lo ngại về số phận của số lượng không rõ những người bị bắt trong cái gọi là cuộc chiến toàn cầu chống khủng bố và bị giam tại những địa điểm không được tiết lộ”.

Tổ chức nhân quyền hàng đầu của châu Âu, Hội đồng châu Âu, cho biết họ cũng sẽ điều tra. Phát ngôn viên của EU Frisco Roscam Abbing thông báo Uỷ ban châu Âu sẽ có cuộc tìm hiểu không chính thức, yêu cầu tất cả 25 chính phủ thành viên và những ứng cử viên xin gia nhập EU là Romania, Bulgaria, Croatia và Thổ Nhĩ Kỳ phải đưa ra câu trả lời.

Tại London, văn phòng Thủ tướng Tony Blair, người có quan hệ thân thiết với chính quyền Bush, từ chối bình luận.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Sean McCormack cho biết Mỹ chưa nhận được yêu cầu nào của EU hợp tác điều tra về các nhà tù bí mật: “Nếu chúng tôi nhận được yêu cầu, chúng tôi sẽ xem xét”.

Một cuộc điều tra như vậy có lẽ sẽ gây căng thẳng giữa Washington và EU.

M.C. (theo AP)