Cơ thể người (phần 7)

11. Vì sao tự mình cù sẽ không cảm thấy buồn cười?

Trên mặt da của ta có nhiều điểm đau, điểm nóng, nhưng không có điểm ngứa. Tuy nhiên, người ta vẫn thường cảm thấy ngứa.

Thực ra, ta không chỉ cảm thấy ngứa mà có lúc còn bị "ngứa" làm cho khốn khổ, thậm chí đứng ngồi không yên. Muỗi, rận, rệp cắn gây ngứa đã đành, khi chúng bò trên người cũng khiến cho ta cảm thấy buồn và khó chịu. Người khác đột nhiên cù cũng khiến cho ta cảm thấy buồn.

Vì sao ta lại cảm thấy buồn và sau khi cảm thấy buồn lại hay cười? Có người cho rằng buồn là do các điểm đau bị kích thích nhè nhẹ gây nên. Chỉ cần kích thích nhè nhẹ, liên tục vào điểm đau, gây tín hiệu truyền lên đại não là ta cảm thấy buồn, sau đó phát cười lên. Nhưng ngày nay, nhiều nhà khoa học đã đưa ra cách giải thích mới đối với hiện tượng buồn và phát cười này. Họ cho rằng, cù là một tác động nhẹ, có nhịp điệu lên da. Cảm giác của đại não đối với động tác này giống như là sắp rơi vào một sự nguy hiểm nào đó. Ví dụ sự nguy hiểm này giống như là có một con trùng độc hại, thậm chí là một con rắn độc đang bò trên da. Một khi phát hiện được thực ra sự việc không phải là như thế thì phản xạ lo sợ tức thời trong đại não bị mất đi, do đó sẽ cảm thấy yên tâm và bỗng cười oà lên. Cù càng nhiều thì cảm giác sợ hãi ban đầu càng mạnh, tiếng cười sau đó càng to, càng dài.

Vậy vì sao khi tự cù lên, người lại không cảm thấy buồn? Đó là vì tự cù thì trong ý thức đã biết trước, tức là đã có sự chuẩn bị. Khi đại não phát lệch cho tay cù thì đồng thời cũng phát tín hiệu không có cảm giác nguy hiểm. Đã biết trước không có gì nguy hiểm thì thần kinh sẽ không căng thẳng nữa, cho nên cũng không gây cười.

12. Vì sao nói da là khí quan lớn nhất của cơ thể?

Bề mặt cơ thể của ta, ngoài miệng, mắt và những lỗ khác ra đều được da che phủ. Diện tích mặt da của một người bình thường ở lứa tuổi trưởng thành là khoảng 1,5 - 2 m2, da chiếm khoảng 16% trọng lượng cơ thể. Tầng trên của da là lớp biểu bì rồi đến da trong. Lông, tóc, móng tay, móng chân, tuyến mồ hôi và tuyến mỡ da là những cơ quan phụ của da. Chúng phối hợp với nhau khiến cho da trở thành một khí quan có nhiều công năng.

Da mềm như một màng chắn tự nhiên, bảo vệ các tổ chức và các khí quan trong cơ thể tránh được sự kích thích và gây tổn thương do ngoại giới. Da gồm có lớp xơ gốc ngoài cùng chứa chất keo, rồi đến lớp xơ có tính đàn hồi và cuối cùng là lớp mỡ dưới da, dai và giàu tính đàn hồi, mềm nhưng có sức căng, khiến cho da chịu được cọ xát, co kéo, đè nén, va đập và chấn động.

Tế bào da sắp xếp dày đặc, liên kết chặt chẽ với nhau, bề mặt da được che phủ bởi một lớp mỡ cực mỏng khiến cho da có tính axit yếu. Chất này ngăn cản có hiệu qủa các vi khuẩn, độc tố từ mặt da xâm nhập vào cơ thể, đề kháng được sự xâm thực của các chất hóa học khác. Da có thể ngăn nước trong cơ thể thoát ra ngoài, khiến cho con người chịu đựng được môi trường rất khô ráo. Nó cũng ngăn ngừa nước từ bên ngoài thẩm thấu vào cơ thể, nên ta có thể tắm dưới nước mà không bị nước ngấm vào. Các tế bào hắt tố trong da có khả năng hấp thu tia tử ngoại, làm cho ta tránh được sự tổn thương do ánh nắng mặt trời gây nên.

Giống như mắt, tai, mũi, lưỡi, da cũng là một khí quan, giúp ta hiểu được chính xác môi trường chung quanh. Khi tìm đồ vật, cơ quan xúc giác sẽ làm cho ta biết được đã đụng vào đồ vật đó chưa; khi thời tiết biến đổi, cảm xúc về độ nóng sẽ cho ta biết nóng hay lạnh. Các cơ quan cảm giác trong da và đầu cuối thần kinh truyền những tín hiệu khác nhau lên đại não. Đại não sau khi phân tích và tổng hợp sẽ đem đến những cảm giác phức hợp rất đa dạng và kỳ diệu về nóng lạnh, đau ngứa, mềm cứng, thô mịn... Cơ thể nếu thiếu cảm giác này thì khó mà tránh được những tổn thương do ngoại giới gây ra.

Da còn là "bộ máy" bảo vệ nhiệt độ ổn định của cơ thể. Khi thân nhiệt qúa cao, các mạch máu da sẽ giãn ra, nhiệt độ da tăng cao, mồ hôi ra nhiều, giúp tản nhiệt tốt. Khi trời lạnh, mạch máu da co lại, mồ hôi không tiết ra để duy trì sự ổn định của nhiệt độ cơ thể.

Da bài tiết mỡ và mồ hôi. Mỡ ngăn ngừa cho da không bị khô nẻ và làm nhuận lông, da. Việc bài tiết mồ hôi ngoài tác dụng làm giảm thấp thân nhiệt còn có thể đào thải chất độc. Da còn có chức năng hô hấp. Người ta dùng thuốc bôi ngoài bôi lên da là dựa theo nguyên lý này.

Da không những có diện tích lớn, trọng lượng nhiều mà còn có những chức năng đa dạng mà các khí quan khác không thể so sánh được. Do đó, gọi da là khí quan lớn nhất trong cơ thể cũng không có gì qúa đáng.

(còn tiếp)

LTS: "Cơ thể người là một trong 12 quyển thuộc bộ sách Mười vạn câu hỏi", được biên soạn bởi đội ngũ đông đảo các nhà khoa học đầu ngành của Trung Quốc. Sách dùng hình thức trả lời câu hỏi để giới thiệu, giải đáp những vấn đề liên quan đến cơ thể con người, từ dễ đến khó, từ cạn đến sâu. Bằng ngôn ngữ dễ hiểu, sinh động, với cách đặt câu hỏi phù hợp với thắc mắc của đa số thanh thiếu niên, cuốn sách đem đến cho người đọc nhiều điều lý thú, bất ngờ.

Sách do Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin ấn hành năm 2001".