Những điều cần biết về nhồi máu cơ tim

Vị trí của động mạch vành (mạch máu nuôi tim) trên cơ tim.

Xem phim, người ta thường thấy cơn nhồi máu cơ tim đến nhanh, bất ngờ và rất nặng; nạn nhân chỉ kịp ôm ngực rồi ngã ra chết. Trên thực tế, các triệu chứng có thể đến từ từ, khởi đầu là cơn đau nhẹ vùng giữa ngực, có khi chỉ là cảm giác lo lắng, bất ổn. Một số người không có triệu chứng nào, hoặc có rồi hết.

Tuy nhiên, có một số triệu chứng điển hình của nhồi máu cơ tim mà bệnh nhân cần học thuộc lòng:

- Đau thắt ngực: Phần lớn bệnh nhân khởi đầu bằng đau ngực ở giữa trong vài phút (có thể biến mất). Cảm giác đau nhói như bị ai đâm hoặc đè vào.

- Đau ở một số nơi khác như cánh tay, lưng, cổ, hàm hoặc dạ dày.

- Thở nông: Triệu chứng này thường đi cùng hoặc xảy ra trước đau ngực.

- Dấu hiệu khác: đổ mồ hôi, nôn, đau đầu nhẹ, một số ít cảm giác như sắp chết.

Tính mạng người bệnh có thể được tính bằng thời gian. Khi gặp các triệu chứng trên, nhất là đau thắt ngực kéo dài, bệnh nhân cần ngừng các hoạt động để nằm nghỉ và gọi ngay cấp cứu 115. Sự có mặt của nhân viên y tế là rất cần thiết vì:

- Họ sẽ có một số biện pháp xử trí trước khi đưa bệnh nhân đến bệnh viện.

- Nếu chẳng may tim ngừng đập (hay xảy ra do rối loạn nhịp trong nhồi máu cơ tim) thì họ đủ dụng cụ và kiến thức để cấp cứu kịp thời.

- Trong quá trình vận chuyển đến bệnh viện, có thể bạn được điều trị trước bằng thuốc tan cục máu đông.

Nếu vì lý do nào đó mà bạn không thể gọi cấp cứu thì nên nhờ người đưa vào bệnh viện thật nhanh. Trong trường hợp bất đắc dĩ mới đến bệnh viện một mình vì điều này rất nguy hiểm.

Sau đây là giải đáp cho một số câu hỏi về nhồi máu cơ tim:

Tại sao lại bị nhồi máu cơ tim?

Tim được nuôi dưỡng bởi nhiều mạch máu để có thể co bóp liên tục, bơm máu đi nuôi cơ thể. Khi một hay nhiều nhánh động mạch nuôi tim bị tắc (thường là do cục máu đông), cơ tim và mạch máu chi phối sẽ không có máu nuôi, sinh ra nhồi máu cơ tim, nghĩa là cơ tim bị chết. Nếu không kịp thời điều trị, cơ tim chết sẽ không thể phục hồi hoặc sửa chữa. Khi lượng cơ tim chết tăng đến một mức nhất định thì tim sẽ không thể co bóp được, dẫn đến tử vong.

Ngày nay, thuốc tan cục máu đông và phẫu thuật tái tạo mạch máu có thể giúp làm sống lại vùng cơ tim bị chết. Cả hai phương pháp này đều đã được áp dụng ở Việt Nam. Tuy nhiên, phải điều trị thật sớm thì mới có hiệu quả. Thuốc tan cục máu đông phải dùng trong vòng 4-6 giờ đầu kể từ lúc có biểu hiện đau ngực, tốt nhất là trong giờ đầu tiên. Nếu điều trị sớm, bệnh nhân có thể hồi phục hoàn toàn.

Ai có nguy cơ bị bệnh này?

Nhiều người nghĩ rằng nhồi máu cơ tim chỉ là vấn đề của đàn ông. Nhưng trên thực tế, đây là bệnh lý tim mạch gây tử vong cho cả nam giới ông lẫn phụ nữ (nam giới thường bị nhồi máu cơ tim sau tuổi 45 và phụ nữ hay bị sau tuổi mãn kinh). Tuy nhiên, những người trẻ hơn vẫn có thể bị. Ngoài ra, còn có nhiều yếu tố nguy cơ khác (càng có nhiều yếu tố, khả năng mắc bệnh càng cao):

- Từng bị nhồi máu cơ tim hoặc làm thủ thuật can thiệp mạch vành.

- Có tiền sử gia đình bị bệnh tim mạch sớm: Cha hoặc anh em trai được chẩn đoán bệnh trước 55 tuổi; mẹ hoặc chị em gái được chẩn đoán bệnh trước 65 tuổi.

- Tiểu đường.

- Cholesterol máu cao.

- Cao huyết áp.

- Hút thuốc lá.

- Thừa cân.

- Không hoạt động thể lực.

Làm gì để giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh nhanh, chính xác, hiệu quả?

Bạn phải chuẩn bị trả lời một số câu hỏi sau khi đến phòng cấp cứu:

- Bắt đầu đau ngực khi nào?

- Đã uống thuốc hoặc làm gì khi bị đau ngực?

- Bệnh nặng ngay lập tức hay diễn biến từ từ?

- Có bất kỳ triệu chứng nào khác cùng với đau ngực không (như nôn, buồn nôn, đổ mồ hôi, đau đầu, hồi hộp, đánh trống ngực)?

- Giả sử có 10 mức độ đau thì hiện tại đau ở mức thứ mấy?

Bệnh nhân sẽ được làm những xét nghiệm chuyên sâu nào? 

- Điện tâm đồ: Giúp xác định tình trạng chết của cơ tim và các rối loạn nhịp.

- Xét nghiệm máu: Định lượng các men phóng thích vào máu khi cơ tim chết.

- Chụp nhấp nháy mạch vành: Khi điện tâm đồ không chẩn ra bệnh, người ta bơm thuốc phóng xạ vào mạch máu rồi dùng máy quét ở ngoài, giúp khảo sát tình trạng mạch vành và sự co bóp của tim.

- Chụp động mạch vành cản quang: Khảo sát chính xác động mạch vành tắc, mức độ tắc để có thể phẫu thuật can thiệp hoặc dùng thuốc.

Ngoài ra, bệnh nhân nên yêu cầu bác sĩ cho biết về các yếu tố nguy cơ để chữa trị và hạn chế tác hại. Cần nói với người trong gia đình hoặc nơi làm việc về tình trạng của mình để được giúp đỡ kịp thời khi cơn nhồi máu cơ tim xảy ra.

BS Bùi Minh Trạng, Thuốc & Sức Khỏe