Công chức gây lỗi bị trừ tiền vào lương

Bộ Tư pháp cho biết, thiệt hại do cán bộ công chức gây ra trong khi thi hành công vụ là đáng kể, gây nhiều bức xúc nhưng việc giải quyết bồi thường lại hạn chế. Đây là lý do Chính phủ đang xây dựng án luật về bồi thường nhà nước.

Ông Hoàng Minh Tiến kiện VKNSD Hà Nội ra tòa đòi bồi thường. Ảnh: P.V

Dự kiến, dự luật sẽ trình Quốc hội thông qua vào cuối năm 2009.

Ngày 10/9, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đinh Trung Tụng cho biết, điều 74 của Hiến pháp quy định, mọi hoạt động nhà nước nếu gây thiệt hại cho công dân, tổ chức đều phát sinh trách nhiệm bồi thường. Nhưng kết quả khảo sát cho thấy, việc bồi thường trong thực tế còn rất hạn chế, trong khi tình trạng vi phạm của cán bộ công chức không phải là ít.

Nguyên nhân theo Bộ Tư pháp là do các quy định về bồi thường vẫn còn phân tán, chồng chéo, thiếu tính hệ thống...

Vụ trưởng Vụ pháp luật dân sự - kinh tế Bộ Tư pháp Dương Đăng Huệ phân tích: “Bộ luật dân sự chỉ có 2 điều quy định chung về trách nhiệm bồi thường của cơ quan nhà nước, cơ quan tiến hành tố tụng nhưng còn chung chung, chưa có cơ chế thực hiện cụ thể”.

Theo quy định, việc bồi thường diễn ra trong tất cả hoạt động của cơ quan nhà nước (lập pháp, tư pháp, hành pháp). Nhưng các văn bản hướng dẫn thi hành luật lại chỉ giới hạn trong lĩnh vực hành chính và tố tụng hình sự. Thậm chí, có văn bản trong số này “chưa một lần được sử dụng để giải quyết với các trường hợp bị oan trong tố tụng hình sự”, như Nghị định 47.

Chỉ đến khi Nghị quyết 388 của Quốc hội ra đời, trách nhiệm bồi thường nhà nước mới bắt đầu thực hiện, song chỉ áp dụng với các trường hợp bị oan trong tố tụng hình sự, chưa có sự điều chỉnh với trường hợp sai.

Việc áp dụng Nghị quyết 388 cũng còn hạn chế. Hiện, công an các địa phương mới bồi thường, thương lượng thành công 3 trường hợp, tổng tiền gần 60 triệu đồng; 2 trường hợp hòa giải không thành chuyển sang tòa án giải quyết..., trong khi có 40 đơn chờ giải quyết. Ngành tòa án các cấp cũng nhận được hơn 60 đơn đòi bồi thường do bị kết án oan từ năm 1990 đến nay. Gần 30 trường hợp đã giải quyết, bồi thường gần 1,5 tỷ đồng.

Nhà nước hay công chức phải bồi thường?

Viện trưởng Viện khoa học pháp lý Dương Thanh Mai cho biết, mọi hành vi, quyết định của cán bộ, công chức trong khi thi hành công vụ dù đúng hay sai cũng được coi là hành vi, quyết định của cơ quan nhà nước. Nếu hành vi đó trái luật, gây thiệt hại, nhà nước phải chịu trách nhiệm bồi thường. Nhưng nếu việc làm của cán bộ, công chức xảy ra không gắn với việc thi hành công vụ thì họ phải chịu trách nhiệm cá nhân về hành vi của mình. Trường hợp này nhà nước không phải bồi thường.

"Tuy nhiên, pháp luật hiện hành lại không quy định rõ về căn cứ lỗi của cán bộ, công chức gây thiệt hại", Viện trưởng Mai nhận xét.

Điều 619 và 620 Bộ luật dân sự cũng không nêu cụ thể vấn đề này, chỉ quy định cán bộ công chức gây thiệt hại, phải bồi thường nếu có lỗi. Nghị quyết 388 quy định việc hoàn trả nhưng không nêu cụ thể mà chỉ xác định "có nghĩa vụ hoàn trả theo quy định của pháp luật".

Theo quy định hiện hành, cơ quan giải quyết bồi thường là đơn vị trực tiếp quản lý công chức đã có hành vi gây thiệt hại. Sau đó, công chức hoàn trả khoản này cho cơ quan, trả một lần hay khấu trừ vào tiền lương hàng tháng.

Nhưng nhiều chuyên gia pháp luật đánh giá, việc thực thi hoàn trả số tiền bồi thường là rất khó. Vụ trưởng Dương Đăng Huệ cho biết: "Từ khi triển khai Nghị quyết 388 đến nay chưa có công chức nào trong cơ quan tố tụng phải hoàn trả lại số tiền cơ quan đã chi bồi thường, mà chủ yếu là xử lý nội bộ".

Vụ trưởng Dương Đặng Huệ gợi ý, Bộ Tư pháp sẽ đại diện Nhà nước giải quyết bồi thường thiệt hại do cán bộ, công chức ở cơ quan trung ương gây ra. Với cán bộ ở các cơ quan địa phương, việc này do Sở Tư pháp chịu trách nhiệm.

“Thực tế cho thấy có sự đùn đẩy giải quyết bồi thường giữa các cơ quan phải liên đới chịu trách nhiệm”, Viện trưởng Dương Thanh Mai nhận xét. Nguyên nhân của tình trạng này được coi là chưa xác định trách nhiệm bồi thường là của cơ quan nhà nước trước nhân dân mà chỉ coi là trách nhiệm của từng cơ quan nhà nước cụ thể.

Hoàng Khuê