Năm nay có thể ban hành Pháp lệnh Thương mại điện tử

Nguyễn Hữu Anh phát biểu tại hội thảo.

Ông Nguyễn Hữu Anh, Phó ban soạn thảo pháp lệnh, cho VnExpress biết như vậy hôm qua, trong buổi hội thảo về “Con đường đi tới thương mại điện tử ở Việt Nam”. Ông thừa nhận tranh chấp liên quan đến giao dịch điện tử xảy ra bây giờ sẽ không có cơ sở pháp lý để giải quyết.

- Hiện nay một số doanh nghiệp, ngân hàng đã tiến hành các giao dịch mạng phục vụ cho hoạt động kinh doanh. Vậy cơ sở pháp lý cho các giao dịch đó là gì?

- Hệ thống pháp luật Việt Nam đã có một số văn bản pháp luật đề cập những vấn đề liên quan đến thương mại điện tử. Như Luật Thương mại quy định thư điện tử có giá trị pháp lý như văn bản viết, Bộ luật Hình sự quy định một số tội danh liên quan đến vận hành, khai thác mạng máy tính, hay mới đây Chính phủ quyết định cho ngành ngân hàng sử dụng chứng từ điện tử trong thanh toán nội bộ... Các văn bản trên còn sơ sài, chưa tạo khung khổ pháp lý về thương mại điện tử.

Tuy nhiên không nên hiểu là phải có luật đầy đủ thì mới có thương mại điện tử. Các doanh nghiệp vẫn đang tiến hành quảng cáo, tìm bạn hàng trên Internet, trao đổi thư từ... đấy thôi. Ngay như Thái Lan là nước phát triển hơn ta nhiều, nhưng cũng mới ban hành luật về giao dịch điện tử 4 tháng trước.

- Nhưng nếu xảy ra tranh chấp liên quan đến các giao dịch về điện tử thì lấy cơ sở gì để giải quyết?

- Những doanh nghiệp tin tưởng nhau, có quan hệ làm ăn từ lâu mới tiến hành các giao dịch quan trọng trên mạng. Còn nếu bây giờ xảy ra tranh chấp liên quan đến các giao dịch đó thì đúng là chưa có cơ sở pháp lý để giải quyết. Vì vậy, đầu năm 2002, Chính phủ đã giao Bộ Thương mại làm đầu mối xây dựng dự thảo Pháp lệnh Thương mại điện tử. Đây sẽ là khung pháp lý cơ bản cho hình thức kinh doanh mới này.

- Pháp lệnh này sẽ quy định những vấn đề gì?

- Đến nay Ban soạn thảo đã đưa ra được dự thảo thứ tư, với những nội dung chính: Công nhận giá trị pháp lý, giá trị chứng cứ của dữ liệu điện tử, trong đó có chữ ký điện tử; về an ninh mạng; hợp đồng điện tử; truyền và chuyển giao dữ liệu điện tử; và giải quyết tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử. Dự kiến trong quý I/2003, Ban soạn thảo sẽ báo cáo Chính phủ về tiến độ chuẩn bị văn bản này, cuối năm sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và hy vọng pháp lệnh sẽ được ban hành ngay.

- Thương mại điện tử là hình thức kinh doanh toàn cầu. Vậy khung pháp lý của Việt Nam sẽ phải tương đồng với các nước khác?

- Ủy ban về luật thương mại quốc tế của LHQ (UNCITRAL) có bộ luật mẫu về thương mại điện tử. Họ khuyến nghị các nước nên sử dụng luật mẫu này để đảm bảo sự tương đồng về khung pháp lý giữa các quốc gia, phát huy hiệu quả của thương mại điện tử cũng như giúp giải quyết dễ dàng các tranh chấp, nếu có. Việt Nam ta khi nghiên cứu ban hành Pháp lệnh Thương mại điện tử tham khảo rất nhiều luật mẫu này. Ban soạn thảo còn tham khảo luật của những nước có truyền thống thương mại điện tử và gần với điều kiện, hoàn cảnh Việt Nam như Hàn Quốc, Singapore, Philipines... Cho nên dự thảo hiện nay của ta còn mang màu sắc luật nhiều nước. Những bước tiếp theo sau khi ban hành Pháp lệnh Thương mại điện tử là Việt Nam và các nước phải ký kết, tham gia các điều ước để công nhận lẫn nhau về chuẩn mức pháp lý thương mại điện tử.

- Dự thảo pháp lệnh chỉ đề cập những vấn đề lớn, trong khi ứng dụng của thương mại điện tử lại rất đa dạng. Liệu pháp lệnh được ban hành có điều chỉnh được hết?

- Đây chỉ là văn bản gốc, ban đầu về thương mại điện tử. Đi vào lĩnh vực chuyên môn, các ngành phải có văn bản riêng. Như Ngân hàng Nhà nước phải xây dựng nghị định về thanh toán điện tử, Ban Cơ yếu Chính phủ phải có nghị định về bảo mật, mật mã... Ban soạn thảo chúng tôi sẽ cố gắng để ngay khi Pháp lệnh Thương mại điện tử được ban hành thì cũng có ngay văn bản hướng dẫn. Pháp lệnh được ban hành cũng sẽ phù hợp với một số luật chuyên ngành khác, như Luật Kế toán mà Quốc hội cho ý kiến mới đây cũng có quy định về chứng từ điện tử.

- Ông đã nói về khung khổ pháp lý cho thương mại điện tử. Nhưng làm thế nào để phát huy được lợi thế của hình thức kinh doanh này khi mà với nhiều doanh nghiệp điều này còn quá lạ lẫm?

- Chỉ 3% trong số mấy chục nghìn doanh nghiệp Việt Nam đã triển khai thương mại điện tử, 7% bắt đầu tiếp cận, còn lại chưa quan tâm, không hiểu thương mại điện tử là gì. Đây là thực trạng Thương mại điện tử của ta. Do đó ngoài việc xây dựng khuôn khổ pháp lý, việc tuyên truyền về các lợi ích mà thương mại điện tử mang lại, đặc biệt khi hội nhập quốc tế, cũng rất quan trọng. Tuy nhiên cần tránh phát triển thương mại điện tử theo kiểu phong trào để tránh lãng phí. Cần có môi trường thuận lợi để khi khung khổ pháp lý được ban hành, có đủ điều kiện kỹ thuật cần thiết là doanh nghiệp có thể khai thác thương mại điện tử được ngay, không mất thời gian tiếp cận nữa.

Thời gian qua, Bộ Thương mại đã có những dự án thử nghiệm về giao dịch thương mại điện tử với doanh nghiệp nước ngoài, có sự tham gia của doanh nghiệp trong nước. Theo Quyết định 95 của Chính phủ về chương trình tổng thể phát triển công nghệ thông tin của Việt Nam, Bộ Thương mại sẽ xây dựng sàn giao dịch thương mại điện tử. Chúng tôi sẽ mời doanh nghiệp ở một số địa phương có đủ điều kiện kỹ thuật như Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng tham gia sàn giao dịch này.

Nghĩa Nhân - Minh Nghĩa