Thị trường ôtô Trung Quốc không chỉ là mật ngọt

Từ đầu năm, các đại gia xe hơi thế giới lần lượt công bố những con số trị giá nhiều tỷ USD đầu tư vào Trung Quốc. Tuy nhiên, thị trường đầy tiềm năng với 1,3 tỷ khách hàng đang có dấu hiệu yếu đi.

Đâu đó cuộc cạnh tranh đang diễn ra, Trung Quốc cũng vậy. Thời điểm này hẳn là các hãng sản xuất xe hơi thế giới đang hy vọng Trung Quốc sẽ giúp thoát khỏi tình cảnh khó khăn vài năm gần đây. Chuyên gia cố vấn McKinsey nhận định, Trung Quốc, thị trường xe hơi lớn thứ 4 thế giới với số lượng xe tiêu thụ đạt 2,3 triệu chiếc năm 2004, sẽ đuổi kịp Đức trong năm nay và Nhật Bản vào năm 2010. Ngay cả thị trường Mỹ, hiện có sức tiêu thụ 17 triệu xe mỗi năm, sẽ có thể bị Trung Quốc qua mặt trong nay mai.

Xe Brillance Zhonghua.

Tuy nhiên, trên thực tế thị trường xe hơi Trung Quốc đang có dấu hiệu yếu đi. Sau khi đã tăng mạnh hơn 55% năm 2002 và trên 75% năm 2003, sức tiêu thụ xe hơi ở đây đột ngột giảm 12% năm ngoái. Riêng quý đầu năm 2005, sức bán thậm chí đã giảm gần 8% mặc dù có tăng nhẹ trong tháng 3.

Nguyên nhân chính của việc giảm này là do chính sách điều chỉnh của Chính phủ Trung Quốc, muốn làm dịu mát tình hình sau khi đã để nền kinh tế phát triển bùng nổ. Chính sách này tác động đến lĩnh vực đầu tư xe hơi, ảnh hưởng tới sức tiêu thụ xe hơi tại quốc gia này thời gian qua. Điều này là một kết quả tất yếu của việc đưa ra những dự đoán về mức độ phát triển lạc quan quá sớm. Trong hai năm qua, hầu hết các nhà sản xuất xe hơi nước ngoài đều tuyên bố những tham vọng tăng sản lượng xe hơi tại đất nước đông dân nhất thế giới này.

Mặc dù gần đây luôn có những cảnh báo từ bên ngoài về áp lực cuộc chiến giá cả, General Motors (GM) vẫn tuyên bố mạnh mẽ rằng, hãng sẽ đạt được doanh thu 3 tỷ USD và tăng gấp đôi sản lượng 1,3 triệu xe ôtô vào năm 2007. Tính tổng cộng, hiện các hãng xe hơi nước ngoài và các đối tác liên doanh có kế hoạch đầu tư 15 tỷ USD để tăng sản lượng lên gấp 3 lần, đạt trên 7 triệu chiếc vào năm 2008. Với tốc độ phát triển cung vượt quá cầu như hiện nay, nhiều chuyên gia e ngại về viễn cảnh phá sản hàng loạt của các hãng xe, tương tự như ở Brazil năm 1997-1998. Trung Quốc đang phải đương đầu với sản lượng xe hơi liên tục tăng nhanh do các hãng xe hơi trong nước cũng đang phát triển rất mạnh.

Các cuộc cạnh tranh nhằm giảm giá sản phẩm đã và đang diễn ra rất mạnh mẽ bởi hai lý do: Nhu cầu khách hàng đã giảm xuống và thỏa thuận của Trung Quốc với WTO về việc cắt giảm thuế áp dụng đối với ôtô nhập khẩu vào nước này đã có hiệu lực. Giá chiếc Volkswagen (VW) Jetta, một nhãn hiệu rất quen thuộc đối với tầng lớp trung lưu, đã tụt giảm chỉ bằng 1/3 giá loại xe này trong 3 năm qua, còn 100.000 nhân dân tệ (12.000 USD) cuối năm ngoái.

Lợi nhuận của các hãng xe bị ảnh hưởng trực tiếp. Năm 2003, VW kiếm lời hơn 500 triệu USD tại Trung Quốc, chiếm tới 2/3 tổng lợi nhuận trên toàn thế giới. Năm ngoái, lợi nhuận tại Trung Quốc của hãng đã giảm hơn một nửa. Lập tức, các thay đổi hệ thống quản lý được thực hiện. Ngày 17/4, VW tuyên bố Winfried Vahland - Phó chủ tịch chi nhánh Skoda - sẽ thay thế chiếc ghế của Folker Weissgerber - cựu thành viên hội đồng quản trị phụ trách thị trường Trung Quốc. Trong khi đó GM cũng thông báo Bernd Leissner nghỉ hưu, nhường lại vị trí phụ trách thị trường Trung Quốc cho Phil Murtaugh.

Các tân giám đốc này sẽ phải đối phó với mối đe dọa ngày càng gia tăng xuất phát từ phía các nhà sản xuất xe hơi nội địa Trung Quốc. Theo truyền thống, ngành công nghiệp này còn yếu kém và không được phát triển tập trung. Hiện Trung Quốc có hơn 120 công ty xe hơi (hầu hết là loại doanh nghiệp nhỏ) và công nghệ, kỹ thuật sản xuất còn sơ khai. Khoảng 90% lượng ôtô bán tại Trung Quốc mang nhãn hiệu nước ngoài. Tuy nhiên, Chính phủ nước này từ lâu đã khao khát muốn trở thành thị trường xe hơi lớn nhất thế giới. Thượng Hải Automotive (SAIC), một hãng xe hơi lớn tại Trung Quốc, đã liên doanh với cả hai tập đoàn VW và GM và có kế hoạch đầu tư 1 tỷ USD ra nước ngoài.

Hiện nay, các hãng xe Trung Quốc đang chiếm được một phần thị trường giành cho xe hơi loại nhỏ và giá rẻ. Loại xe này hiện rất thu hút tầng lớp khách hàng trung lưu, đối tượng được đánh giá là sẽ sử dụng những chiếc xe hơi to hơn trong thời gian tới. Hai trong số 3 nhãn hiệu bán chạy nhất tháng 3 thuộc về các hãng xe hơi Trung Quốc: QQ của Chery và TJ7101U của FAW. Những chiếc xe này đang tác động mạnh tới các hãng xe nước ngoài do chi phí sản xuất rẻ. Một nhà máy sản xuất xe hơi của GM đặt trụ sở tại Thượng Hải hiện sử dụng toàn bộ người máy để sản xuất. Trong khi đó tại nhà máy của Geely, nằm ở phía Nam Thượng Hải và chỉ mất 40 phút đi ôtô, khách thăm sẽ được chứng kiến các công nhân bắt từng chiếc bu-lông cho phần khung chiếc ôtô, chỉ bằng tay.

Li Shufu – Chủ tịch Geely - tiết lộ tham vọng: “Chúng tôi phải sản xuất ra những chiếc xe hơi giống như là những người công nhân ở tỉnh Ôn Châu làm ra những chiếc bật lửa”. Thành phố Ôn Châu sản xuất ra 1/4 số lượng bật lửa toàn thế giới. Mặc dù phải vượt qua một loạt những vấn đề về chất lượng và công nghệ sản xuất, các hãng xe hơi Trung Quốc vẫn có kế hoạch phát triển sản lượng lớn hơn và muốn xuất khẩu sản phẩm ra bên ngoài lãnh thổ. Chery đã xuất khẩu được 8.000 chiếc/năm, ngoài ra hãng này còn có kế hoạch tiến vào thị trường châu Mỹ năm 2007 và hướng tới châu Âu trong tương lai.

Brilliance (một đối tác của BMW tại Trung Quốc) đã bắt đầu đưa chiếc sedan hạng sang mang nhãn hiệu Zhonghua (Trung Hoa) thâm nhập châu Âu. Bổ sung thêm những thông tin xấu giành cho các hãng xe hơi nước ngoài, chiếc Zhonghua được đánh giá là có khả năng sẽ giành luôn phần đất của những chiếc xe hơi mang nhãn hiệu nước ngoài tại đất Thượng Hải.

Huy Quảng (theo The Econimist)