Nghi án lịch sử của hàng không thế giới

Máy bay Boeing 747. (lenta.ru)

Châu Âu, Mỹ và nhiều nước đang điều tra để làm rõ tin đồn về việc một số hãng hàng không lớn đã thỏa thuận ngầm với nhau để ấn định cước phí vận chuyển hàng hóa. Ngành hàng không đang nín thở chờ đợi cú ra đòn tiếp theo của các nhà chức trách.

Japan Airlines, Cathay Pacific Airways, Singapore Airlines, Nippon Cargo Airlines và hai hãng hàng không Hàn Quốc - Korean Air và Asiana Airlines - đều xác nhận rằng họ đang bị nhà chức trách điều tra về hành vi thỏa thuận ngầm nhằm khống chế giá vận chuyển hàng hóa.

Cuộc điều tra được tiến hành vào thời điểm các hãng hàng không châu Á đang khá bận rộn với những hợp đồng vận chuyển chở hàng hóa nhiều như nấm sau mưa tại Trung Quốc. Do các hãng hàng không Trung Quốc chỉ tập trung chủ yếu vào lĩnh vực vận chuyển hành khách, các công ty vận tải hàng không nước ngoài đang cố gắng tìm kiếm chỗ đứng cho mình nhằm tận dụng cơ hội hốt bạc ở thị trường đang bùng nổ này.

Theo Tổng cục Hàng không dân sự Trung Quốc (CAAC), lượng hàng hóa chuyên chở bằng đường hàng không tại nước này sẽ tăng khoảng 12% mỗi năm trong vòng 5 năm tới; còn trong 5 năm trước, mức tăng trưởng hàng năm đạt 13,6%. Với tỷ lệ đó, tăng trưởng của ngành dịch vụ này sẽ cao hơn mức tăng tổng sản phẩm quốc nội tới 25%. Vì thế, chẳng có gì ngạc nhiên khi hội thảo về chuyên chở hàng không châu Á (Air Freight Asia) – diễn ra 2 năm một lần – đã được tổ chức tại Thượng Hải từ ngày 14 đến 17 tháng 2.

Hãng tư vấn quốc tế Frost & Sullivan dự tính rằng một lượng hàng hóa trị giá 4,6 tỷ USD đã được vận chuyển ra và vào lãnh thổ Trung Quốc trong năm ngoái, tăng khoảng 30% so với năm 2004. Trong bối cảnh các nhà chuyên chở đều muốn có miếng bánh thị phần to hơn, những hãng hàng không Hong Kong như Cathay Pacific và Dragonair đang có vị thế thuận lợi. Dragonair sẽ bổ sung 5 chiếc Boeing 747 - loại máy bay có năng lực vận tải lớn nhất hiện nay - vào đội bay của họ trong 3 năm tới, còn Cathay Pacific dự định xây dựng một kho chứa hàng hóa riêng tại sân bay Chek Lap Kok ở Hong Kong.

Những lời cảnh báo về hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong ngành vận tải hàng không đã xuất hiện trước khi Liên minh châu Âu và Bộ Tư Pháp Mỹ tiến hành điều tra về hành vi thỏa thuận ngầm để ấn định cước phí vận chuyển của nhiều hãng hàng không xuất hiện trên mặt báo chí khắp thế giới cùng với các vụ khám xét văn phòng của nhiều công ty tại châu Âu và Mỹ.

Các văn phòng của Japan Airlines - hãng hàng không lớn nhất châu Á - tại New York đã bị khám xét, người phát ngôn của hãng, Steve Pearlman, cho biết. Các hoạt động chuyên chở của hãng tại sân bay quốc tế Frankfurt cũng bị điều tra.

Carolyn Leung, nữ phát ngôn viên của Cathay Pacific, hãng hàng không lớn nhất tại Hong Kong, đã lên tiếng xác nhận “những chuyến viếng thăm không báo trước” tới các văn phòng của họ tại Los Angeles, San Francisco và Frankfurt. Tại Seoul, Ủy ban Công bằng thương mại Hàn Quốc đã phối hợp với các nhà chức trách châu Âu và Mỹ tiến hành lục soát các văn phòng của Korean Air và Asiana, hai hãng hàng không này cho biết. (Korean Air cũng là một trong những hãng vận tải hàng không lớn nhất thế giới).

Liên minh châu Âu và Bộ Tư pháp Mỹ chưa công bố những tội danh cụ thể đối với các hãng hàng không đang thuộc diện nghi ngờ - trong đó có cả United Airlines, American Airlines, Air France, KLM, British Airways, Lufthansa và Scandinavian Airlines (SAS). Nhưng công ty Scandinavian Airlines cho biết các nhà điều tra – đã lục soát nhiều văn phòng của công ty tại Copenhagen – đang tìm kiếm bằng chứng có liên quan đến số tiền mà các hãng tự đưa vào cước phí để bù trừ mức tăng giá nhiên liệu (phụ phí nhiên liệu), chi phí an ninh phụ trội (tăng vọt sau vụ khủng bố 11/9 năm 2001) và mức phí bảo hiểm nguy cơ chiến tranh (cũng tăng từ thời điểm xảy ra cuộc chiến chống Iraq của Mỹ).

Ủy ban châu Âu tuyên bố rằng những vụ khám xét chỉ là bước điều tra đầu tiên và chưa thể dẫn đến kết luận là có tội hay không. “Việc Ủy ban châu Âu tiến hành những vụ khám xét không có nghĩa là các công ty đã có hành vi phi cạnh tranh”, tuyên bố ghi rõ.

Với việc cả hai phía điều tra và bị điều tra đều tỏ ra kín tiếng, những lời đồn đoán về bản chất của những chứng cứ mà các nhà điều tra đang tìm kiếm xuất hiện ngày càng nhiều. Những người trong ngành cho rằng các nhà điều tra phải xem xét cả công thức tính chi phí nhiên liệu phụ trội của hãng Lufthansa – một "bảo bối" hiện đang được nhiều hãng vận tải hàng không trên thế giới sử dụng. Theo công thức này, giá nhiên liệu cần phải được xem xét lại 2 tuần một lần để căn cứ vào đó mà điều chỉnh mức cước phí bổ sung.

Thật ra, nhiều hãng vận tải hàng không đã chọn công thức trên theo yêu cầu của khách hàng, những người muốn biết trước mức cước phí để tính toán chi phí vận tải. Thông thường, cước phí vận chuyển hàng hóa giữa châu Á và châu Âu của các hãng được tăng thêm 25%.

Tính trên toàn thế giới, ngành vận tải hàng không mang lại doanh thu tới 50 tỷ USD mỗi năm. Doanh thu từ vận tải hàng không chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của một số hãng. Chẳng hạn, con số đó là 32,7% tại Korean Air, 29% tại Asiana và 28,5% tại Cathay Pacific, Hiệp hội hàng không châu Á – Thái Bình Dương cho biết.

Từ tháng 10 tới tháng 12 năm ngoái, doanh thu từ vận chuyển hàng hóa chiếm tới 10% tổng doanh thu của Japan Airlines. Doanh thu vận chuyển hàng hóa cũng chiếm khoảng 12% tổng doanh thu trên thị trường hàng không thế giới, Hiệp hội Vận tải Hàng không quốc tế cho biết. Hãng sản xuất máy bay Boeing mới đây dự đoán rằng thị trường vận tải hàng không sẽ tăng trưởng trung bình 6,2% mỗi năm trong 20 năm tới, cao hơn mức tăng trưởng của ngành vận chuyển hành khách và cả nền kinh tế toàn cầu.

Vì thế, cho dù kết quả của cuộc điều tra xuyên quốc gia này có thế nào thì thiệt hại mà nó gây nên là rất lớn. Những cáo trạng với các công ty phạm luật chắc chắn sẽ cản trở sự tăng trưởng của thị trường vận tải hàng không mặc dù vào thời điểm này các nhà đầu tư vấn tỏ ra lạc quan, vì hầu hết cổ phiếu của các hãng hàng không Á đều tăng giá trong tuần trước. 

Liên minh châu Âu cho biết họ có thể sẽ áp đặt một khoản tiền phạt tương đương 10% doanh thu đối với hành vi thỏa thuận ngầm (tương đương với doanh thu từ vận chuyển hàng hóa của hầu hết các hãng), mặc dù 2-3% là mức thường được áp dụng. Tại Mỹ, hoạt động kiểu như vậy được coi là hành vi phạm tội và có thể bị phạt nhiều năm tù. Vì thế, một khi các nhà chức trách ra đòn tiếp theo, những công ty vi phạm sẽ lãnh đủ.

Việt Linh (theo Asia Times)