Ngân hàng muốn buông lãi suất cơ bản

Ngân hàng nhà nước có nên tiếp tục quy định lãi suất cơ bản, nếu bỏ thì lấy căn cứ nào để tính mức trần lãi suất cho vay, đó là những vấn đề được các thành viên Thường vụ Quốc hội tranh luận sôi nổi cả buổi sáng nay.

Thay vì lấy lãi suất cơ bản do Ngân hàng nhà nước ban hành là chuẩn để quy định trần lãi suất vay như hiện nay, Chính phủ đề nghị Quốc hội sửa khoản 1 Điều 476 Bộ luật dân sự theo hướng lấy lãi suất trái phiếu kho bạc thấp nhất của lần phát hành cuối cùng trước thời điểm cho vay làm mức chuẩn. Mức vay tối đa không được vượt quá 300% lãi suất trái phiếu kho bạc.

Lý giải cho đề xuất này, Thống đốc Ngân hàng nhà nước Nguyễn Ngọc Giàu cho rằng quy định theo Bộ Luật dân sự, tức là lãi suất vay không vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng là không phù hợp với cơ chế tự do hóa lãi suất trong hoạt động ngân hàng, không theo thông lệ quốc tế. Mức khống chế lãi suất cho vay là quá thấp.

Ông Giàu cho biết, từ tháng 6/2002, theo chỉ đạo của Chính phủ, mức lãi suất cơ bản do Ngân hàng nhà nước ban hành chỉ nhằm định hướng lãi suất thị trường và chỉ có ý nghĩa tham khảo đối với các tổ chức tín dụng. Các tổ chức tín dụng xác định lãi suất cho vay trên cơ sở cung cầu vốn thị trường và mức độ tín nhiệm của khách hàng vay.

Phản đối quy định trên, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính và Ngân sách Phùng Quốc Hiển đặt câu hỏi: “Không quản lý lãi suất cơ bản, vậy vai trò quản lý nhà nước ở đâu?”. Ông Hiển cho rằng Ngân hàng nhà nước không được buông lãi suất cơ bản. Nếu buông nhà nước sẽ khó khăn trong quản lý tài chính tiền tệ, “rất nguy hiểm nhất là khi ta đang ở trong thời kỳ lạm phát”.

Đồng tình quan điểm Ngân hàng nhà nước phải giữ lãi suất cơ bản, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Lê Quốc Dung lập luận: “Lãi suất ngân hàng tuân theo quy luật cung cầu của thị trường. Còn trái phiếu kho bạc là để bù đắp bội chi ngân sách nhà nước. Chức năng, nhiệm vụ, tính chất hai cái này khác nhau, không thể thay thế”.

Trước băn khoăn của đại biểu, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính và Ngân sách Đinh Văn Nhã trấn an rằng việc bỏ công bố lãi suất cơ bản thì vẫn Ngân hàng nhà nước vẫn quản lý các hoạt động tín dụng thông qua các công cụ gián tiếp, đó là lãi suất chiết khấu và tái chiết khấu; lãi suất cấp vốn trên thị trường mở.

Ông Nhã ủng hộ việc bỏ lãi suất cơ bản, mà lấy lãi suất trái phiếu kho bạc làm căn cứ để tính mức trần cho vay vì nó có tính ổn định và vẫn tuân theo quy luật thị trường. Các nước có nền kinh tế phát triển đều lấy lãi suất trái phiếu kho bạc làm căn cứ tính mức trần cho vay.

Trước những tranh luận khá căng thẳng, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Viết Ngoạn đề xuất lấy lãi suất trung bình của 5 ngân hàng thương mại lớn do ngân hàng nhà nước công bố. “Nhiều nước đã làm như vậy vì nó phản ánh tương đối trung thực lãi suất thị trường. Việc này cũng không phức tạp, với sự tin học hóa của các ngân hàng, chỉ chưa đến 1 phút là có ngay mức chuẩn”, ông Dung đề nghị.

Đề xuất này được một số đại biểu đồng tình, nhưng Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu vẫn để ngỏ cả ba phương án: Một là giữ như dự thảo, lấy lãi suất trái phiếu kho bạc làm chuẩn để tính trần lãi suất cho vay. Hai là lấy trung bình lãi suất của 5 hoặc 10 ngân hàng thương mại. Ba là Ngân hàng nhà nước vẫn quy định lãi suất cơ bản.

Hầu hết đại biểu đồng ý nâng trần lãi suất cho vay, tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính và Ngân sách Phùng Quốc Hiển cho rằng nâng tới 300% của lãi suất trái phiếu kho bạc là quá cao. “Điều đó chẳng khác nào mở ra một cuộc chạy đua lãi suất ngân hàng. Hệ quả là doanh nghiệp không đủ tiền trả lãi vay sẽ phá sản, kéo theo sự phá sản dây chuyền của hệ thống ngân hàng”, ông phân tích.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách Đinh Văn Nhã ví von quy định mức trần tới 300% chẳng khác nào đổ dầu vào lửa, làm bùng phát các quan hệ dân sự mà nhà nước đang muốn hạn chế như hội, họ, biêu, phường, cho vay cầm đồ. “Mức trần hợp lý nhất không nên vượt quá 1,5 lần lãi suất trái phiếu kho bạc nhà nước”, ông Nhã nói.

Trưởng ban Dân nguyện Trần Thế Vượng thì lo ngại lãi suất cao tới 300% của lãi suất trái phiếu kho bạc sẽ làm tăng lãi suất ngân hàng, tăng giá và tác động tới toàn bộ đời sống kinh tế xã hội.

Chốt lại buổi thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng cho rằng phải tính toán kỹ những điều sửa đổi, vì ngân hàng là lĩnh vực quan trọng, nhạy cảm. "Quan điểm là phải có sự quản lý của nhà nước, cụ thể ở đây là Ngân hàng nhà nước, trong các hoạt động tín dụng và phải đảm bảo lợi ích của đại đa số nhân dân, không thể nghiêng về lợi ích của một nhóm nào", Chủ tịch nói.

Hồng Khánh