Con tôm VN 'bơi' trong vận hạn

Trở ngại 'ký quỹ liên tục' hay bond Hải quan Mỹ áp cho các nhà nhập khẩu tôm nước sở tại đã chặn đứng con đường xuất khẩu vào thị trường này của các doanh nghiệp thủy sản VN. Theo các chuyên gia, con tôm VN đang bước vào thời kỳ khó khăn trong việc tìm kiếm thị trường xuất khẩu.

Tôm VN đang gặp nhiều khó khăn.

Theo ông Nguyễn Văn Kịch, Chủ tịch Hiệp hội tôm VN, Giám đốc Công ty chế biến xuất khẩu thủy sản Cafatex, 3 tháng nay tôm xuất khẩu vào thị trường Mỹ đã chựng lại, trừ một vài doanh nghiệp lớn có đối tác tại Mỹ đặt mua theo phương thức CNF nhưng lượng hàng không đáng kể. "Thời điểm hiện nay, Cafatex chỉ có thể xuất 1 container tôm mỗi tuần, giảm mạnh so với trước", ông Kịch cho biết.

Giám đốc một doanh nghiệp chế biến thủy sản khác tại An Giang cũng không giấu nổi lo lắng khi công ty ông đang tồn kho một lượng lớn tôm đông lạnh, không thể xuất khẩu được do thiếu thị trường và sụt giảm mạnh các đơn đặt hàng của đối tác nước ngoài. Ông cho biết: "Tôi chào tôm cho đối tác Nhật giá 11 USD/kg nhưng hôm sau nghe họ báo lại là sẽ mua tôm của Ấn Độ giá chỉ 9,5 USD/kg". Rất nhiều thông tin của các doanh nghiệp thủy sản khác cũng cho biết, có nhiều dấu hiệu cho thấy các khách hàng thị trường tiềm năng của tôm VN như Nhật Bản, Trung Quốc... đang chuyển sang mua tôm của các nước khác như Ấn Độ, Thái Lan.

Giải thích điều này, ông Trương Đình Hòe, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản cho rằng, nguyên nhân chủ yếu vẫn là vấn đề bond của Hải quan Mỹ. Theo ông Hòe, các nước như Thái Lan, Ấn Độ... đều nằm trong danh sách chịu mức thuế bán phá giá do Bộ Thương mại Mỹ áp đặt, phải chịu mức bond giống VN. Do đó, các nước đang quay sang những thị trường lớn là Nhật, Trung Quốc, EU và bắt đầu cạnh tranh giảm giá thành. Ông Hòe đánh giá, đây là tình hình rất khó khăn cho tôm VN, vì giá tôm không thể giảm hơn được nữa.  

Khó khăn với con tôm VN vẫn chưa hết khi vừa qua, một số thị trường lớn của tôm VN như Nhật, EU... "kêu ca" về tình hình chất lượng tôm VN của một số ít doanh nghiệp. Theo Thương vụ VN tại Nhật, thời gian gần đây một số tôm khi nhập vào Nhật bị tình trạng nhiễm nước, gây mềm, hư hỏng tôm. Thương vụ khuyến cáo các doanh nghiệp chấm dứt tình trạng này, nếu không muốn cánh cửa vào thị trường Nhật bị đóng hoàn toàn.

Theo ông Nguyễn Tú Cương, Cục trưởng Quản lý Chất lượng an toàn vệ sinh thú y Thuỷ sản, hiện nay hàng thuỷ sản VN nói chung và mặt hàng tôm đông lạnh nói riêng được nhiều nước đánh giá là tốt hơn so với các quốc gia trong khu vực. Theo ông, những trường hợp mà phía Nhật phản ánh chỉ là lỗi mất kiểm soát đơn lẻ chứ không phải là lỗi mang tính hệ thống. Hàng trăm lô hàng mới có một lô bị như vậy. Ông Nguyễn Văn Kịch cũng cho rằng hiện tượng bơm nước, hóa chất vào tôm chỉ là cá biệt, bởi những doanh nghiệp có uy tín bao giờ cũng phải bảo vệ chất lượng sản phẩm của mình.

Song, việc Nhật kêu ca về tình trạng tôm đông lạnh của VN cho thấy, các doanh nghiệp VN cần thận trọng hơn trong khâu kiểm dịch vệ sinh trước khi xuất khẩu, đặc biệt sang Nhật - một thị trường được đánh giá là khá khắt khe về vệ sinh. Theo Thương vụ VN tại Nhật, nhu cầu của nước này đối với mặt hàng tôm đông lạnh rất lớn. Nguồn cung cấp trong nước chưa thể đáp ứng hoàn toàn được. Mỗi năm, xứ sở hoa anh đào cần nhập khẩu khoảng hơn 2 tỷ USD tôm đông lạnh.

Theo đánh giá của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản VN, Nhật Bản đang là thị trường dẫn đầu cả về giá trị lẫn sản lượng nhập khẩu thủy sản của VN. Tính từ đầu năm tới nay, VN đã xuất trên 31.500 tấn thuỷ sản các loại sang thị trường này, đạt kim ngạch 196 triệu USD, tăng 8,5% so với cùng kỳ năm ngoái.  

Trong bối cảnh tôm VN gặp khó khăn tại thị trường Mỹ, Nhật Bản được xem là một thị trường rất tiềm năng mà các doanh nghiệp VN có thể khai thác. Bộ Thuỷ Sản cũng đánh giá, Nhật là thị trường thuỷ sản lớn nhất của VN hiện nay. Dù sản phẩm tôm đông lạnh hiện đang chiếm tỷ trọng cao nhất trong cơ cấu hàng thủy sản xuất khẩu của VN sang Nhật, Bộ cũng yêu cầu các doanh nghiệp tiếp tục đa dạng hóa và phát triển các mặt hàng thủy sản mới, như các sản phẩm chế biến sẵn, để phân tán rủi ro.

Hà Vy - Phan Anh