Xuất khẩu gỗ lận đận

Năm nay, chỉ tiêu đặt ra cho ngành gỗ VN là đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 1,5 tỷ USD, đối tượng khách hàng mà nhiều doanh nghiệp kỳ vọng vẫn là các nhà nhập khẩu Mỹ. Tuy nhiên nhiều chuyên gia cảnh báo, Mỹ là thị trường lớn nhưng chứa đựng nhiều yếu tố rủi ro mà các doanh nghiệp VN cần tính đến.

Doanh nghiệp gỗ kỳ vọng vào chỉ tiêu xuất khẩu.

Là một doanh nghiệp sản xuất đồ gỗ lâu năm song Công ty Mỹ Hà chưa một lần ký các hợp đồng xuất khẩu với số lượng lớn. Đây cũng là vấn đề gây đau đầu cho ban lãnh đạo công ty về bài toán xuất khẩu khi VN mở cửa thị trường và gia nhập Tổ chức thương mại Thế giới (WTO). Ông Nguyễn Huy, phụ trách kinh doanh của công ty cho biết, mục tiêu ban đầu mà công ty đặt ra khi VN gia nhập WTO đó là nhanh chóng chiếm được một số hợp đồng xuất khẩu lớn, điểm đến mà ban lãnh đạo ty nhắm tới không nằm ngoài thị trường tiềm năng là Mỹ.

Không chỉ có Mỹ Hà, nhiều doanh nghiệp cũng đang muốn chen chân vào Mỹ để chia sẻ miếng bánh xuất khẩu. Giám đốc Công ty Tre Nguồn (TP HCM) Dương Thùy Vĩ cho hay, hiện nay, sản phẩm chế biến từ tre, nứa, gỗ của công ty đã có mặt tại một số thị trường như Nhật Bản, Đài Loan... Tuy nhiên, mục tiêu mà công ty hướng tới khi VN gia nhập WTO phải là thị trường lớn như Mỹ và các nước EU. Ông Vĩ hy vọng doanh thu mà công ty tìm được khi đưa sản phẩm xâm nhập thị trường Mỹ sẽ không dừng ở con số vài nghìn USD.

Hy vọng của ông Huy, ông Vĩ hoàn toàn có cơ sở khi hằng năm, Mỹ vẫn bỏ ra khoảng 15-16 tỷ USD nhập khẩu gỗ. Sau Trung Quốc và Thái Lan, VN là quốc gia đứng thứ 3 về sản phẩm gỗ xuất khẩu vào thị trường này.

Ông Nguyễn Huy cho rằng, nếu VN gia nhập WTO đúng mục tiêu đề ra thì Mỹ Hà vẫn còn một khoảng thời gian khá dài để chuẩn bị. "Tuy nhiên, rút kinh nghiệm từ các doanh nghiệp đi trước, chúng tôi cũng đã dự tính được đầy đủ những rủi ro mà thị trường này có thể đem lại", ông Huy nói.

Không phải doanh nghiệp nào cũng tự tin về sản phẩm của mình và kỳ vọng với mục tiêu xuất khẩu như Mỹ Hà. Sau sự cố một số doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ bị trả về, nhiều doanh nghiệp ở TP HCM đã bắt đầu nản lòng. "Yêu cầu của đối tác Mỹ đặt ra cho hàng xuất khẩu rất cao. Họ thường khảo sát thị trường xem xét nhà xưởng, năng lực sản xuất rồi mới đi đến quyết định đặt hàng", ông Trần Quốc Mạnh, Tổng giám đốc Công ty SADACO chuyên sản xuất đồ gỗ xuất khẩu nhận xét.

Theo ông, với quy mô nhà xưởng nhỏ, máy móc thiết bị lạc hậu, doanh nghiệp VN khó có khả năng đáp ứng được nhu cầu khách hàng. Hơn nữa, các đối tác Mỹ thường đặt hàng với giá trị hợp đồng lớn, có thể đến hàng tỷ USD trong khi nguồn vốn của doanh nghiệp VN không đủ sức đáp ứng.

Ông Phạm Văn Bảy, chủ một xí nghiệp sản xuất gỗ xuất khẩu tư doanh Nam Bình cho rằng, doanh nghiệp sản xuất gỗ nên chú trọng hơn đến chất lượng hàng khi xuất sang Mỹ. Vì hiện nay, chỉ mốt số ít nhà sản xuất gỗ của VN đáp ứng được nhu cầu của họ. "Một số tập đoàn nhập khẩu đồ gỗ lớn của Mỹ muốn rút lui khỏi VN vì thấy năng lực doanh nghiệp ta còn yếu kém, không thể đáp ứng theo yêu cầu khách hàng đưa ra. Lý do chính là nhà sản xuất thiếu vốn", ông Bảy nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia trong ngành, việc các doanh nghiệp gặp khó khi thâm nhập thị trường Mỹ xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có sự chủ quan của chính doanh nghiệp VN. "Khi soạn thảo hợp đồng, hầu hết các doanh nghiệp Mỹ đều đưa ra những quy định rất rõ ràng về chủng loại gỗ, kích cỡ sản phẩm... Không thể nói là doanh nghiệp không biết điều này", ông Nguyễn Huy, Phụ trách kinh doanh Công ty Mỹ Hà nhận định.

Theo ông, trước khi ký kết hợp đồng, doanh nghiệp VN và đối tác Mỹ nên bàn thảo kỹ về kích cỡ sản phẩm và luôn nhớ, tất cả các chi tiết dù là nhỏ nhất cũng phải rõ ràng. Nếu có bất kỳ sự thay đổi nào phải thông báo ngay cho đối tác để cùng thương lượng.

Là giám đốc một doanh nghiệp xuất khẩu hàng mây tre lá sang Mỹ, ông Đặng Văn Dũng (Công ty Trúc Xinh - TP HCM) rất am hiểu về thị trường này. Theo ông, người Mỹ vốn rất cẩn thận và rất hay phàn nàn về việc các doanh nghiệp VN khi xuất hàng gỗ sang chưa đủ tiêu chuẩn, như hàng sấy không đủ khô, bị bong, tróc. Những sai hỏng này thường do quá trình vận chuyển hàng bằng tàu của doanh nghiệp VN gây ra.

"Có thể trước khi xuất hàng, doanh nghiệp đã kiểm tra rất kỹ, xử lý tốt các khâu đóng hàng. Tuy nhiên, quá trình vận chuyển có sự xê dịch, hay chồng chéo khiến hàng dễ bị bong, tróc, hỏng", ông Dũng nói. Do vậy, doanh nghiệp VN nên chọn lựa hãng tàu có uy tín để vận chuyển hàng. Đồng thời khi đã chọn được hãng tàu uy tín rồi thì nên giữ quan hệ lâu dài, vì khi đó họ cũng sẽ phải làm ăn cẩn thận để đảm bảo uy tín.  

Cũng theo ông Dũng, khí hậu ở Mỹ khác xa VN, nếu không tính toán kỹ này, khi xuất hàng sang, khí hậu có thể làm cho gỗ bị co ngót hoặc giãn nở, khiến các thông số kỹ thuật không được đảm bảo. Thương vụ VN tại Mỹ cho biết, thị trường Mỹ đòi hỏi độ ẩm tương đối thấp, từ 8-10%.

Ông Nguyễn Duy Khiên, Tham tán thương mại VN tại Mỹ cho biết, hầu hết các công ty gỗ của Mỹ là công ty lớn. Họ thường đặt hàng số lượng lớn, đòi hỏi thời gian giao hàng nhanh, đúng hạn. Hiện nay, những công ty đồ gỗ lớn của VN có khả năng cung cấp vài chục container một tháng còn rất ít. Hầu hết các công ty loại này là liên doanh hoặc 100% vốn nước ngoài. Kiểu sản xuất manh mún theo mô hình hợp tác xã, làng nghề, sản xuất tại nhiều cơ sở khác nhau rồi tập hợp lại (phổ biến ở các công ty đồ gỗ của miền Bắc) rất khó làm ăn với các công ty Mỹ.

Đồng thời, cũng giống như ngành dệt may, thay vì cho đặt một đơn hàng lớn nhập về kho rồi phân phối cho các cửa hàng trong hệ thống của mình, các nhà nhập khẩu, phân phối hoặc bán lẻ lớn Mỹ đang có xu hướng sẽ đặt nhiều đơn hàng nhỏ với thời gian giao hàng kế tiếp nhau và tới nhiều địa chỉ khác nhau để tránh đọng vốn, giảm chi phí nhập khẩu và phân phối cho bản thân mình, dồn những chi phí đó sang cho các nhà cung cấp. Phương thức kinh doanh này đòi hỏi các nhà cung cấp nước ngoài phải có năng lực tổ chức sản xuất và giao hàng kịp thời, phải trao đổi thông tin thường xuyên với các nhà nhập khẩu.

Các công ty sản xuất đồ gỗ của VN hiện nay vẫn sử dụng nhiều loại gỗ mềm như gỗ thông, gỗ cao su. Những sản phẩm gỗ mềm có thể phù hợp với thị trường châu Âu, song thị trường Mỹ lại có nhu cầu lớn đối với các loại đồ gỗ cứng như anh đào, bách, sến... đặc biệt là các loại gỗ cứng nhập từ Bắc Mỹ. Một số loại gỗ cứng của ta cũng được thị trường Mỹ chấp nhận, song phải đảm bảo là gỗ lành và có chứng chỉ trồng rừng.

Thương vụ VN tại Mỹ khẳng định, tiềm năng của sản phẩm từ gỗ của VN vào thị trường Mỹ còn rất lớn. Hiện một số mặt hàng đồ gỗ dùng trong phòng ngủ của Trung Quốc - đối thủ của cạnh tranh của doanh nghiệp VN tại Mỹ - tiếp tục phải chịu thuế bán phá giá vào Mỹ ít nhất trong 5 năm nữa. Dự kiến kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ của VN sang Mỹ sẽ tiếp tục tăng trưởng cao trong năm 2005. Thương vụ dự kiến doanh số xuất khẩu đồ gỗ của VN vào Mỹ năm nay có thể đạt 500-550 triệu USD, tăng khoảng 50% so với năm 2004.

Nhóm phóng viên