Bảo hộ sở hữu công nghiệp - bài toán còn gian nan

Không ít doanh nghiệp vẫn thờ ơ, thậm chí thiếu hiểu biết về bảo hộ sở hữu công nghiệp hay lợi ích thực sự của việc làm này. Trong khi đó, pháp luật về sở hữu trí tuệ của VN chưa hoàn chỉnh, còn nhiều kẽ hở. Đây là một thực tế khiến tình trạng vi phạm diễn ra ngày càng nghiêm trọng và phức tạp.

Theo thống kê, mỗi năm Cục Quản lý thị trường phát hiện và xử lý khoảng 5.000 vụ sản xuất và tiêu thụ hàng giả, trong đó hình thức "mượn" nhãn hiệu có tên tuổi chiếm phần lớn. Thực trạng này đang gây thiệt hại rất lớn cho các doanh nghiệp cả về uy tín và doanh thu. Theo ông Trịnh Sỹ, Phó Giám đốc Công ty Bánh kẹo Tràng An, do sự gia tăng của các sản phẩm bánh kẹo giả, doanh thu của công ty năm nay đã giảm 30% so với năm ngoái. Tương tự như vậy, các sản phẩm bánh kẹo giả mạo sản phẩm của Công ty Hải Hà đã làm giảm 40% sản lượng của công ty so với trước đây.

Bà Phạm Thị Thu Hà, Phó tổng giám đốc Công ty Invest Consult nhận định: "Những đối tượng vi phạm ngày càng có nhiều hành vi tinh vi hơn. Thậm chí, hành vi của nhiều đối tượng còn có một lực lượng hậu thuẫn giúp việc "tư vấn" để lách luật".

Tuy nhiên, theo ông Đỗ Hoài Nam, Hội Sở hữu công nghiệp VN, thực tế là nhiều doanh nghiệp không thể lường trước được việc nhãn hiệu hàng hóa uy tín của mình đã có người khác nhanh chân đăng ký bảo hộ "giúp" một cách hợp pháp. Thậm chí nhiều sản phẩm hàng hóa giả và nhái nhãn mác của họ đã được sản xuất và tung ra thị trường với số lượng lớn gây sự nhầm lẫn khó phân biệt cho người tiêu dùng. Nhiều doanh nghiệp phải làm lại từ đầu, bằng cách xây dựng một nhãn hiệu mới, điều này đồng nghĩa với việc họ tự đánh mất mình. "Trước thực tế trên, nhiều doanh nghiệp nhằm tránh những "vết xe đổ" đi trước, vội vàng làm thủ tục đăng ký bảo hộ sở hữu công nghiệp cho cả những sản phẩm/dịch vụ chưa thực sự chiếm lĩnh được thị trường", ông Nam nhận định.

Để giải thích rõ hơn, ông lấy ví dụ về trường hợp của Vinataba. Sản phẩm của hãng này khó có thể cạnh tranh tại thị trường nước ngoài như Mỹ, Nhật Bản hoặc ở một số nước Đông Nam Á nhưng lại xin đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại các thị trường này. "Đây là một việc làm kiểu "lo bò trắng răng", khi chưa có điều kiện cũng như cơ hội xuất khẩu ra nước ngoài thì doanh nghiệp chưa cần thiết phải làm như vậy", ông nhấn mạnh.

Ngược lại với kiểu "lo xa" như trên, một số doanh nghiệp vẫn thờ ơ và thiếu hiểu biết về bảo hộ sở hữu công nghiệp. Họ cho biết, xây dựng nhãn hiệu không nhất thiết cứ phải bảo hộ cho nhãn hiệu của mình, chỉ cần tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ cũng đủ tạo uy tín đối với người tiêu dùng, như vậy đã thực sự có chỗ đứng trên thương trường. Trong khi đó, không ít doanh nghiệp lại rất mơ hồ về bảo hộ sở hữu công nghiệp, không hiểu mình sẽ được lợi ích gì khi tham gia đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp.

Thực tế trên có nhiều nguyên nhân khách quan. Theo ông Nam, hiện nay một số quy định về thủ tục đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp còn rườm rà, phức tạp. Chẳng hạn, một sản phẩm thủ công mỹ nghệ, việc đăng ký bảo hộ kiểu dáng là rất cần thiết nhưng với quy định về thời gian làm thủ tục đăng ký tới cả năm như hiện nay, có khi chưa kịp nhận quyết định bảo hộ, kiểu dáng đó đã trở nên lỗi thời và bỏ đi..."Chính sự bất cập ngay từ khâu pháp luật như thế đã không khuyến khích doanh nghiệp bảo hộ sở hữu công nghiệp. Pháp luật nhiều kẽ hở và chế tài còn yếu khiến cho hiệu quả cuộc chiến chống các vi phạm còn hạn chế", ông Nam nói thêm.

Theo các nhà chuyên môn, trước thềm hội nhập thương mại toàn cầu mà cụ thể là gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các doanh nghiệp nên chủ động đưa ra lộ trình hội nhập cho riêng mình. Theo ông Trần Văn Hải, Giảng viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhăn văn, một trong số các yếu tố doanh nghiệp có thể tính đến để thành công là chú trọng khâu đào tạo và bồi dưỡng nhân lực sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, theo các chuyên gia khác, VN cần hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ, nhằm tạo niềm tin cho các doanh nghiệp tham gia hoạt động này tích cực hơn. Nếu đúng lịch trình thì năm 2005, một đạo luật hoàn chỉnh về sở hữu trí tuệ sẽ được Quốc hội thông qua.

Kiều Giang