'Cần 30 năm để hình thành thị trường điện cạnh tranh'

Đó là ý kiến của Bộ trưởng Công nghiệp Hoàng Trung Hải trả lời phỏng vấn báo chí chiều 27/10 về điểm "nóng" nhất trong dự luật điện lực: Thị trường điện cạnh tranh.

- Thưa Bộ trưởng, dự luật đưa ra nội dung thị trường điện cạnh tranh, nhưng hiện nay cung nhỏ hơn cầu, huy động tất cả năng lực các nhà máy phát điện cũng chưa đủ điện thì làm sao có thể có cạnh tranh?

- Điều này hoàn toàn đúng. Bản chất thị trường cạnh tranh là cung phải lớn hơn cầu, vì thế cần có lộ trình, có hệ thống đồng bộ chứ không thể có ngay được. Nhiều nước tiên tiến cũng phải mất thời gian nhiều năm mới xây dựng được thị trường điện. Australia từng xảy ra tình trạng phá giá, dẫn đến cả hệ thống ngừng hoạt động và chính phủ phải can thiệp. Hoặc ở Mỹ có lần đã xảy ra sự cố do các nhà cung cấp hy sinh độ an toàn để tìm lợi nhuận. Những vấn đề này cho thấy, điều hành thị trường rất khó, cần phải có cơ quan điều tiết.

Có người cho rằng, chưa cần thị trường cạnh tranh vì nước ta còn nghèo, nhưng nếu không làm như vậy thì sẽ không bao giờ nâng cao được hiệu quả hệ thống, thiếu vốn thường xuyên, không bao giờ cung đủ cầu.

- Khi nào có thể hình thành thị trường cạnh tranh cấp độ bán lẻ?

- Dự báo khoảng 30 năm thì hình thành hệ thống hoàn hảo. Nhiều người cho là quá lâu, nhưng khó nói trước về việc này. Cần đồng bộ thể chế pháp luật, hệ thống tài chính ngân hàng, rồi làm sao để hấp dẫn các nhà đầu tư. Vì thế, điều hành tốt thì sẽ có đủ hàng cạnh tranh. Nhiều nước có điều kiện hơn Việt Nam nhiều nhưng họ vẫn đi rất thận trọng.

- Nhà nước vẫn giữ độc quyền những khâu nào trong ngành điện?

- Độc quyền nhà nước vẫn ở khâu truyền tải, hiện nay là khâu chưa hấp dẫn, không ai đi đầu tư lưới điện cả. Có thể chúng ta cũng sẽ đưa lưới điện ra cạnh tranh nhưng ở giai đoạn sau, nếu thị trường phát triển tốt. Trong vòng 10 năm tới hệ thống truyền tải vẫn nên độc quyền.

- Mạng lưới nông thôn hiện nay không đáp ứng về kỹ thuật cho một thị trường cạnh tranh, Bộ trưởng nhận xét gì?

- Mạng lưới nông thôn đang rất kém đó thuộc mạng trung thế và hạ thế, tức là thị trường cấp độ 3. Nghĩa là khi hình thành thị trường cấp độ này thì tình hình đã khác. Có thể trước 2020 sẽ phủ kín 100% số xã có điện, hệ thống mạng lưới có thể không xập xệ như hiện nay. Tình trạng hiện nay cũng do chưa có cơ cấu thị trường thích hợp. Hiện còn khoảng 460 nghìn tỷ đồng có thể huy động trong dân, nếu người ta thấy có lời thì sẽ đầu tư. Điều này càng cho thấy thị trường cạnh tranh là cần thiết. 

- Tuy nhiên, việc cổ phần hoá các nhà máy điện (có giá trị lớn) để huy động thêm vốn hiện đang rất khó?

- Chúng ta mới chỉ động vào các doanh nghiệp nhỏ. Giai đoạn tới, sẽ phải cổ phần hoá các đơn vị có giá trị lớn, hơn nữa là những đơn vị đang lỗ. Theo tôi, việc phát triển thị trường chứng khoán là tất yếu, nhưng vẫn còn hạn chế trong thị trường chứng khoán, như có điều kiện phải cổ phần hoá 3 năm, phải có hiệu quả...

- Muốn có thị trường cạnh tranh, cung phải vượt cầu, nhưng cầu đang tăng rất nhanh. Ngành điện cần phải tăng trưởng ở mức độ nào?

- Đây là bài toán rất khó. Ngành điện cần 30.000 tỷ đồng/năm, năm nay chỉ có 27.000 tỷ, còn 3.000 tỷ đồng cần sự góp sức của các thành phần kinh tế khác: Nhà máy điện Phú Mỹ làm BOT, các thuỷ điện nhỏ cũng tìm nguồn vốn khác. Theo dự báo từ nay đến 2010, điện vẫn đủ đáp ứng nhu cầu, chỉ lo nhất mùa khô 2006 có thể thiếu điện.

Q. Hà ghi