Giải pháp kinh tế - xã hội đưa ra trước Quốc hội còn chung chung

Chiều qua, Quốc hội bắt đầu buổi bàn thảo toàn thể về thực hiện nhiệm vụ và ngân sách Nhà nước năm 2002, phương hướng nhiệm vụ năm 2003. Hai vấn đề nổi cộm, đang ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội, được phản ánh nhiều nhất là sự đầu tư dàn trải và những bất ổn trong giáo dục đào tạo.

Phần lớn các đại biểu đều tán thành về cơ bản báo cáo của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách Quốc hội. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, tăng trưởng kinh tế năm qua chưa vững chắc, chất lượng và hiệu quả của nền kinh tế chưa cao thể hiện qua các yếu tố: chi phí trung gian cao, chất lượng sản phẩm thấp, công nghệ sản xuất lạc hậu, xuất khẩu còn nặng về số lượng, chưa coi trọng hiệu quả, chưa coi trọng thị trường trong nước, gian lận thương mại, buôn lậu vẫn chưa có chiều hướng suy giảm. Nhiều ý kiến cho rằng, một số doanh nghiệp nhà nước đang có tình trạng lãi giả, lỗ thật....

Đặc biệt, điểm đáng lưu ý nhất là tình trạng đầu tư dàn trải, mang tính phong trào, hiệu quả thấp tiếp tục diễn ra ở rất nhiều tỉnh, địa phương. Chương trình mía đường là một minh chứng điển hình. Dù Nhà nước đã cấp bù chênh lệch lãi suất vay vốn cho ngành mía đường, bù chênh lệch tỷ giá ngoại tệ, miễn thuế giá trị gia tăng, cấp vốn bổ sung, khoanh nợ... nhưng trong số 44 doanh nghiệp, có tới trên 2/3 đơn vị bị thua lỗ triền miên với tổng số lỗ lên tới trên 1.200 tỷ đồng. Theo đó là hàng trăm hộ dân trồng mía cũng chịu cảnh điêu đứng. Có nhiều ý kiến cho rằng, không nên xem lỗi này là do người dân, doanh nghiệp mà phải kiểm điểm Chính phủ, các bộ, ngành. Bởi trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, Chính phủ thiếu quy hoạch, chưa tạo ra được những vùng chuyên canh lớn để nâng cao sức cạnh tranh của hàng nông sản. Đại biểu Đặng Thị Phương (Tây Ninh) đưa ra một đề nghị mà trong rất nhiều kỳ họp Quốc hội trước đã đề cập đến, đó là Chính phủ cần sớm có quy hoạch cây trồng, vật nuôi theo vùng, miền để tránh tình trạng để dân nuôi trồng rồi lại phá, gây thiệt hại về kinh tế.

Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Võ Hồng Phúc cũng thừa nhận với VnExpress rằng, sự đầu tư tràn lan ở các địa phương đã diễn ra trong nhiều năm nay và nguyên nhân chính là do thiếu quy hoạch hoặc quy hoạch bị phá vỡ (như trường hợp phát triển cây cà phê). Nhưng ai là người chịu trách nhiệm thì chưa rõ. Vì vậy những công trình, nhà máy đầu tư theo kiểu phong trào ở các địa phương vẫn chưa giải quyết được triệt để. Chẳng hạn như trường hợp thua lỗ của nhà máy đường Linh Cảm. Nhà máy thì đổ lỗi cho công ty, công ty cho rằng trách nhiệm là của bộ chủ quản - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Bộ này lại cho rằng khi duyệt dự án đã có sự tham gia của nhiều bộ, ban, ngành. Với chính quyền địa phương thì cho rằng, hễ cứ xây dựng nhà máy là công nghiệp tỉnh sẽ phát triển. Kết quả là không biết quy kết trách nhiệm cho ai. "Tới đây, sẽ có người đích thực chịu trách nhiệm vấn đề này, đó là người quyết định đầu tư (chủ công ty), và người cho vay vốn (ngân hàng). Vai trò của Bộ Kế hoạch và Đầu tư chỉ là giám sát, xem xét dự án đó có khả thi không" - ông Phúc nói. Tuy nhiên, ông Phúc cũng không nêu rõ đến thời điểm nào việc quy kết trách nhiệm như vậy sẽ được thực hiện.

Những bất ổn trong chính sách giáo dục và đào tạo cũng được các đại biểu Quốc hội đề cập đến rất nhiều. Đại biểu Ngô Sĩ Hường (Thái Nguyên) đã nêu: "Vấn đề thay sách giáo khoa lớp 1 và lớp 6 là sai nghiêm trọng". Theo nhiều giáo viên, đầu tư vào giảng dạy cho một bộ sách lớp 1 là 3 triệu đồng, sách lớp 6 chi xấp xỉ 28 triệu đồng. Trong khi nhiều trường không có phòng để giảng dạy thì sự đầu tư đó là một lãng phí. Hơn thế, hiện nay, nhiều địa phương, đặc biệt ở các vùng sâu, diễn ra tình trạng thiếu trường học nghiêm trọng, nơi ở của giáo viên còn khó khăn. Theo lời ông Hường, qua khảo sát, có những địa phương ở miền núi, 50 thầy cô giáo cả năm không có chỗ ngồi họp, không có chỗ sinh hoạt...

Một loạt câu hỏi về những tồn tại trong chính sách tuyển sinh đại học, cao đẳng, đào tạo tay nghề, bằng thật bằng giả, đóng cửa trường đại học mở bán công... đã được đặt ra. Tuy nhiên, ý kiến băn khoăn nhiều nhất là chất lượng giáo dục hiện nay. Công tác đào tạo mới chỉ chú trọng đến khoa học, văn hóa mà ít chú ý đến giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, truyền thống dân tộc. "Học sinh không thích nghe, nói tiếng Kinh; không nắm vững lịch sử dân tộc; không thích dân ca... Đó là những biểu hiện đáng lo ngại" - một đại biểu Quốc hội nói như vậy.

Trong khi các đại biểu Quốc hội cho rằng, báo cáo tình hình kinh tế - xã hội của Chính phủ chưa rõ nét, các giải pháp đưa ra còn thiếu cụ thể, thì trong suốt 4 tiếng làm việc chiều qua, hầu hết các kiến nghị của các đại biểu cũng... rất chung chung.

Sáng thứ hai tới (18/11), Quốc hội tiếp tục thảo luận tại Hội trường về tình hình thực hiện nhiệm vụ và ngân sách Nhà nước.

Bình Yên