Quốc hội thông qua Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ

Kết quả bỏ phiếu thông qua Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ.

Chiều 28/11, với tỷ lệ ủng hộ 64,3%, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (BTA). Mặc dù Chính phủ đã có bản báo cáo giải trình khá kỹ lưỡng về việc đàm phán, ký kết và nội dung của BTA, nhiều đại biểu vẫn tỏ ý lo lắng cho việc thực thi Hiệp định.

Trước khi đề nghị Quốc hội thông qua Nghị quyết phê chuẩn BTA, Bộ trưởng Thương mại Vũ Khoan đã phải giải trình các yêu cầu của đại biểu.

Một số vị cho rằng, văn phong của Hiệp định rối rắm, khó hiểu... Ông Khoan giải thích, đó là hình thức biểu hiện chung của các bản hiệp định mà Mỹ đã ký với các nước Đông Âu cũng như Lào, Campuchia. Ông cho biết, sẽ có chuyên gia giải trình thống nhất các từ mới trong Hiệp định. Các đại biểu còn nhận định cơ hội và thách thức trong việc thực thi BTA là rất phức tạp, đan xen, cần được Chính phủ tuyên truyền rộng rãi, đầy đủ hơn. Ông Khoan cho biết, ý kiến trên được Chính phủ tiếp thu, và ngay sau khi BTA được thông qua, việc giới thiệu, tuyên truyền, chuẩn bị thi hành giao kết này sẽ được đẩy mạnh hơn nữa.

Dự luật cấm nhập khẩu cá basa vi phạm BTA

Lần đầu tiên, một vấn đề thương mại cụ thể được Quốc hội đưa ra xem xét, cho ý kiến. Đó là việc Quốc hội Mỹ ra hai dự luật (ngày 4 và 24/10), có điều khoản cấm nhập các loại cá da trơn, mang thương hiệu Catfish.

Đại biểu Nguyễn Hữu Khánh (An Giang) cho rằng, đây là biện pháp bảo hộ trá hình, đi ngược lại những quy định của WTO. Bởi Catfish là từ chỉ cá da trơn nói chung chứ không riêng của Mỹ. Cá da trơn basa vốn được nuôi truyền thống ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và có tiềm năng phát triển tốt. Dự luật này, nếu được Tống thống Bush thông qua, sẽ gây thiệt hại cho nông dân Việt Nam.

Đại biểu tỉnh Cần Thơ Lư Văn Điền cho rằng, việc một số nghị sĩ Mỹ đưa ra các điều khoản luật nói trên đã vi phạm chính Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ mà Tổng thống Bush vừa phê chuẩn. Đây là biểu hiện đầu tiên của những khó khăn khi thi hành BTA.

“Tôi, đại diện cho hàng chục triệu người dân đồng bằng sông Cửu Long cực lực lên án dự luật này, và đề nghị Tổng thống Bush không ký phê chuẩn. Tôi đề nghị các đoàn thể, tổ chức trong và ngoài nước đấu tranh, đòi Chính phủ Mỹ tôn trọng BTA”, ông Nguyễn Hữu Khánh nói.

Đạo luật nhân quyền, được Quốc hội Mỹ thông qua hôm 6/9, trước khi phê chuẩn BTA, bị các đại biểu phản đối quyết liệt. Đặc biệt, luật sư

Đại biểu Ngô Bá Thành góp ý kiến cho Nghị quyết phê chuẩn BTA.

Ngô Bá Thành (đại biểu Hà Nội), người được đào tạo tại Mỹ trước đây, cũng lên tiếng. Bà cho rằng việc gắn kết các điều kiện chính trị vào một hiệp định thương mại song phương, bình đẳng là không tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc, vi phạm luật thương mại quốc tế.

Cùng với các đại biểu Nguyễn Quốc Thước (Nghệ An), Nguyễn Trọng Nhân (Hà Nam)..., luật sư Ngô Bá Thành đề nghị Quốc hội đưa vấn đề này vào nghị quyết phê chuẩn BTA, coi đó là phản ứng của phía Việt Nam trước việc làm của Quốc hội Mỹ.

16h30', Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ với sự ủng hộ của 278 trong số 380 đại biểu có mặt.

Chủ tịch nước Trần Đức Lương sẽ có 15 ngày để xem xét, ký lệnh công bố Nghị quyết này. Sau khi hai quốc gia trao đổi công hàm về việc phê chuẩn, Hiệp định sẽ có hiệu lực thi hành.

Để triển khai BTA, ngay ngày mai (29/11), Phó thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ dẫn đoàn Chính phủ Việt Nam sang Washington thông báo chính thức việc Quốc hội Việt Nam phê chuẩn Hiệp định. Hai nước sẽ có cuộc gặp cấp chính phủ, bàn về cơ chế thực thi BTA đồng thời xem xét các điều kiện liên quan đến việc thi hành Hiệp định (nội dung cơ chế này sẽ được xem xét lại mỗi năm một lần).

Những việc chuẩn bị cho BTA

Bộ trưởng Vũ Khoan cho biết, các cơ quan chức năng đã phổ biến Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ này lên Internet (cả hai bản Anh, Việt). Các ban ngành cũng tổ chức hàng chục cuộc hội thảo giới thiệu về nội dung BTA và những vấn đề liên quan, có sự hỗ trợ của các chuyên gia Mỹ. Sau khi Hiệp định được thông qua và có hiệu lực, việc làm này sẽ được đẩy mạnh hơn.

Ngoài ra, để giúp đỡ doanh nghiệp thâm nhập thị trường Mỹ, Bộ Thương mại đã xuất bản CD giới thiệu về thị trường khổng lồ này. Tới đây, cơ quan này sẽ tập hợp hệ thống pháp luật của các bang, giới thiệu đến doanh nghiệp.

Chính phủ cũng đã giao Bộ Tư pháp rà soát hệ thống văn bản do trung ương ban hành, sớm sửa đổi, bãi bỏ những quy định chưa phù hợp với BTA. Bước tiếp theo sẽ rà soát các văn bản do địa phương ban hành.

Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Đình Lộc cũng cho hay, cơ quan này sẽ triển khai chương trình bồi dưỡng kiến thức BTA cho đội ngũ cán bộ tư pháp, tòa án địa phương. Đây là việc làm cần thiết để các cán bộ tư pháp hiểu rõ hơn về một đối tác, vốn coi trọng vai trò tài phán của tòa án trong mọi quan hệ kinh tế.

Cũng để triển khai BTA, ngày 1/11, Phó thủ tướng Nguyễn Mạnh Cầm đã ký quyết định thành lập Ban chỉ đạo Chương trình Hỗ trợ thực thi Hiệp định thương mại Việt - Mỹ, với đại diện của các bộ ngành. Đây là đầu mối quan hệ với phía Mỹ, kiến nghị chính sách và các biện pháp bảo đảm triển khai có hiệu quả BTA.

Doanh nghiệp đã sẵn sàng

Cũng trong ngày 28/11, đoàn 52 doanh nghiệp do bà Phạm Chi Lan, Phó chủ tịch Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam, dẫn đầu, đã sang Mỹ. Đoàn sẽ tổ chức 3 cuộc gặp gỡ ở New York, San Francisco, Washington DC, với sự tham gia của hơn 600 doanh nghiệp Mỹ. Đại diện WB, IMF sẽ đứng ra giới thiệu với doanh nhân Mỹ về thị trường, tiềm năng của doanh nghiệp Việt Nam.

Ngoài việc sang Mỹ, đoàn doanh nghiệp VCCI còn ghé qua Mexico, Venezuela, Cuba.

Cùng thời điểm, Tổng công ty Dệt may cũng tổ chức đoàn 36 doanh nghiệp sang gặp gỡ, trao đổi với đối tác Mỹ, đồng thời mở một văn phòng đại diện tại thị trường khổng lồ này. Tổng công ty Hàng không (Vietnam Airlines), không bỏ qua thời điểm lịch sử này, cũng chuẩn bị mở văn phòng đại diện. Quan chức Chính phủ Việt Nam và Mỹ sẽ tham dự các buổi khai trương này. Trong dịp này, Vietnam Airlines sẽ đàm phán để mua máy bay Boeing 777, trị giá 140 triệu USD.

Bộ trưởng Vũ Khoan cho biết, kim ngạch xuất khẩu 820 triệu USD của Việt Nam sang Mỹ năm 2000 là con số khích lệ, chứng tỏ nhiều doanh nghiệp đã sẵn sàng chia phần thị trường khổng lồ này. “Doanh nghiệp của ta như vậy rất năng động”, ông Khoan nói.

Nội dung chính của Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ

Hiệp định có hiệu lực, hàng của Việt Nam sang Mỹ sẽ được hưởng chế độ tối huệ quốc với thuế suất trung bình 3% (so với 40% hiện nay). Ngoài ra, Mỹ còn xem xét dành cho Việt Nam quy chế Thuế quan ưu đãi phổ cập (GSP) với thuế suất 0% đối với một số mặt hàng. Riêng với hàng dệt may, do Việt Nam chưa phải là thành viên của WTO nên hai bên còn phải đàm phán ký riêng một hiệp định về hạn ngạch nhập khẩu.

Về phía Việt Nam, từ 3 đến 6 năm (tùy theo mặt hàng), sẽ cắt giảm thuế với 22 mặt hàng (chiếm 3,8% trong số 6.332 mặt hàng trong biểu thuế của Việt Nam); 20 mặt hàng được giữ nguyên mức thuế hiện hành. Những mặt hàng chưa cam kết cắt giảm mức thuế sẽ được đàm phán sau.

Trong Hiệp định, Điều 8 (thương mại nhà nước) cho phép các bên có thể thành lập hoặc duy trì các doanh nghiệp nhà nước, hay dành cho doanh nghiệp nhà nước sự độc quyền hoặc đặc quyền xuất - nhập khẩu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp đó phải hoạt động phù hợp với nguyên tắc không phân biệt đối xử, và phải theo những điều kiện thương mại của thị trường.

Phía Mỹ được lập liên doanh trong lĩnh vực bảo hiểm, với mức vốn 50% sau 3 năm Hiệp định có hiệu lực, và 100% sau 5 năm. Doanh nghiệp Mỹ không được làm dịch vụ đại lý bảo hiểm. Đối với dịch vụ bảo hiểm bắt buộc, doanh nghiệp bảo hiểm được liên doanh với nước ngoài 3 năm sau khi Hiệp định có hiệu lực, và 6 năm sau mới cho phép công ty 100% vốn nước ngoài kinh doanh bảo hiểm bắt buộc. Các công ty nước ngoài không được hưởng ưu đãi như doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực này

Ngân hàng: Chỉ cho phép nhận tiền gửi bằng VNĐ

Phía Mỹ được thành lập chi nhánh ngân hàng, ngân hàng liên doanh, công ty thuê mua tài chính liên doanh. 9 năm sau khi Hiệp định có hiệu lực mới được phép thành lập ngân hàng con 100% vốn Mỹ. Trong vòng 10 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam chỉ cho phép chi nhánh ngân hàng Mỹ nhận tiền gửi VNĐ từ các thể nhân Việt Nam. 8 năm sau khi Hiệp định có hiệu lực, các tổ chức tài chính có vốn đầu tư của Mỹ được phép phát hành thẻ tín dụng trên cơ sở đối xử quốc gia.

Đối với từng loại dịch vụ viễn thông mang tính thương mại thông thường, thì lộ trình cho lập liên doanh là 2-6 năm sau khi Hiệp định có hiệu lực. Vốn của phía Mỹ không quá 49%.

Sau 3 năm Hiệp định có hiệu lực, liên doanh hoạt động trong lĩnh vực phân phối được lập với tối đa 49% vốn góp của nước ngoài; 7 năm sau được phép thành lập công ty 100% vốn nước ngoài. Các công ty này được kinh doanh thương mại 2.590 mặt hàng, trừ xăng dầu, khí đốt, phân bón, thuốc trừ sâu, rượu bia, thuốc lá, thuốc chữa bệnh, kim loại quý, đá quý, chất nổ, gạo, bột mỳ, các loại ấn phẩm, thiết bị in ấn, băng đĩa đã được ghi âm thanh, thiết bị phát sóng, tem các loại.

Sau 5 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực mới bỏ quy định yêu cầu các công ty Mỹ đầu tư vào các ngành chế biến giấy, dầu thực vật, đường mía, sữa, gỗ (trừ dự án sử dụng gỗ nhập khẩu từ nước ngoài) phải đầu tư vào việc phát triển nguồn nguyên liệu trong nước. 7 năm sau khi Hiệp định có hiệu lực mới bãi bỏ quy định buộc các công ty Mỹ xuất khẩu 80% trở lên các sản phẩm thuộc các dự án sản xuất xi măng, sơn, gạch ốp lát, sứ vệ sinh, nhựa PVC và các sản phẩm nhựa khác, hàng may mặc, giày dép, thép xây dựng, bột giặt, săm lốp ôtô, xe máy, phân bón NPK, thuốc lá, giấy.

Nghĩa Nhân

Ảnh: Xuân Thu