Không thầu được công trình lớn vì kém cỏi

Đuối sức khi "cọ xát" còn do sự cạnh tranh không lành mạnh.

Cả nước hiện có khoảng 3.500 doanh nghiệp (DN) có tổ chức lực lượng xây lắp. Thế nhưng, trên 95% hợp đồng xây lắp mà các DN này thực hiện chỉ có giá trị nhỏ. Các hợp đồng trên 10 triệu USD đều không rơi vào tay các nhà thầu Việt Nam. Quy mô nhỏ, tài chính yếu và cạnh tranh không lành mạnh là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bi đát này.

Ông Lê Xuân Việt, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức lao động, Bộ Xây dựng, cho biết, quy mô vốn của các DN xây dựng Việt Nam còn rất nhỏ so với nhu cầu. Với khu vực nhà nước, vốn bình quân của 1 DN chỉ đạt 7,7 tỷ đồng (0,5 triệu USD), 65,7% DN có quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng. Với khu vực ngoài quốc doanh, vốn bình quân của 1 DN chỉ đạt 2,5 tỷ đồng, 50% chỉ có quy mô vốn dưới 1 tỷ đồng. Doanh thu của các DN xây lắp thường không ổn định, mặc dù có xu hướng tăng nhưng tốc độ rất chậm.

Trong khi đó, muốn tham gia vào dự án đấu thầu quốc tế, các DN phải có doanh thu bằng 1/3 giá thầu và nộp bảo lãnh dự thầu tương đương với 4% giá thầu. Chính vì thế, rất ít DN Việt Nam có đủ điều kiện tham gia đấu thầu các dự án lớn. Phần lớn đều tham gia các dự án này với tư cách thầu phụ, “nhường” chức năng thầu chính cho các nhà thầu nước ngoài.

Kết quả đánh giá thực trạng các DN xây dựng Việt Nam do Công ty Nghiên cứu và Tư vấn chuyển giao công nghệ và đầu tư (Concetti) đưa ra lại càng cho thấy sự yếu kém của các nhà thầu nước ta. Theo đó, tỷ lệ cán bộ kỹ thuật nước ta trong ngành xây dựng còn quá ít, chỉ có 19% ở DNNN và 20,8% với DN ngoài quốc doanh; 50% DN thiếu cán bộ kỹ thuật và công nhân lành nghề. Về máy móc và thiết bị, 40% DN được khảo sát cho biết họ gặp khó khăn khi thuê máy móc, thiết bị phục vụ thi công. Về thị trường, khách hàng lớn nhất hiện nay vẫn là các tổ chức, DN trong nước. Một số ít DN đã cố gắng vươn ra nước ngoài nhưng tỷ lệ thành công rất thấp.

Ông Phạm Sỹ Liêm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Xây dựng Việt Nam, cho rằng DN xây dựng trong nước “đuối sức” khi cọ xát còn do sự cạnh tranh không lành mạnh ở thị trường xây dựng hiện nay. Có nhiều vi phạm đối với nguyên tắc công bằng, thể hiện ở chỗ hối lộ để thắng thầu; gây áp lực chọn thầu; thông đồng nâng giá...

SGGP