"Việt Nam cần thay đổi hệ thống thuế VAT"

Giáo sư Joseph Stiglitz: "Việt Nam có nhiều cơ hội..."

Sau khi hội kiến với Thủ tướng, các Phó thủ tướng, Bộ trưởng Thương mại Việt Nam, nhà kinh tế nổi tiếng thế giới Joseph Stigliz - ứng viên nhiều triển vọng nhất nước Mỹ cho giải thưởng Nobel kinh tế học, đã dành cho VnExpress một buổi tiếp kiến tại trụ sở UNDP trước khi ông rời Hà Nội (30/6).

- Ấn tượng lớn nhất đối với giáo sư khi đặt chân đến Việt Nam là gì?

- Giá vé máy bay của các bạn quá đắt. Việt Nam là một trong những nước nghèo nhất thế giới, nhưng chi phí đi lại thì khó có nước nào bì kịp!

- Giáo sư đã nghiên cứu nhiều về kinh tế Việt Nam?

- Tôi được thế giới biết đến là người bạn của các nước đang phát triển. Trước khi tới đây, tôi đã tìm hiểu rất kỹ về nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi của Việt Nam, và thấy còn quá nhiều điểm hạn chế. Trước hết, đó là hệ thống thuế VAT, hiện nay bị coi là lỗi thời trên thế giới, nhưng Việt Nam lại vận dụng nó làm bộ khung trong cán cân ngân sách. Thuế đánh vào đội ngũ tri thức lại cao hơn các thành phần khác, thử hỏi làm sao lấy đó làm động lực thúc đẩy nguồn chất xám cho tăng trưởng?

Luật Doanh nghiệp của Việt Nam được cho ra đời quá muộn. Điều này chứng tỏ khu vực kinh tế tư nhân gần đây mới được chú trọng. Các bạn cần học hỏi những kinh nghiệm từ Trung Quốc, họ đã phát triển nền kinh tế một cách đồng đều và càng lúc càng chứng tỏ sự thành công vượt trội.

Tôi cũng hiểu một điểm khác biệt lớn giữa Việt Nam với các nước phương Tây là các bạn xây dựng mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa. Trong quá trình xây dựng, các bạn đang gặp những khó khăn rất lớn, nhất là vấn đề xoá đói nghèo.

- Từng giữ cương vị Cố vấn trưởng về Kinh tế dưới thời Clinton, giáo sư đánh giá như thế nào về ảnh hưởng của Hiệp định thương mại Việt - Mỹ (BTA)?

- Rõ ràng BTA, sau khi được hai Quốc hội thông qua, sẽ là một cơ hội rất lớn cho hàng hoá Việt Nam thâm nhập vào thị trường Mỹ, đặc biệt là hàng nông sản. Điều này cũng tạo đà cho việc thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn của Việt Nam. Tôi được biết rằng gạo và cà phê là hai mặt hàng rất có uy tín của các bạn. Gạo thì khỏi nói, vì Việt Nam hiện là nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai trên thế giới, còn cà phê thì chẳng phải gần đây, một tỷ trọng giá chuẩn không nhỏ tại London đã sử dụng cà phê loại 1 của Việt Nam!

- Giáo sư có dự đoán gì về thời điểm Quốc hội Mỹ thông qua BTA?

- Cụ thể thì rất khó, nhưng việc Đảng Dân chủ dành thêm được tỷ phần trong Quốc hội là một tin hết sức thuận lợi. Tôi lưu ý đến dự báo gần đây của ngài Đại sứ Pete Peterson, tức là có thể chỉ một hai tuần tới BTA sẽ được phía Mỹ phê chuẩn...

- Nhiều nước trên thế giới đang cắt giảm lãi suất, điều này ảnh hưởng đến kinh tế Việt Nam như thế nào?

- Công cụ lãi suất là một câu chuyện dài... Hẳn các bạn đã biết, IMF gần đây đã tỏ ra bất lực khi cố gắng can thiệp vào các cuộc khủng hoảng kinh tế tại châu Á. Yêu sách họ đưa kèm theo các khoản vay là phải ấn định tỷ lệ lãi suất cao, nhưng điều này lại đối ngược với nhu cầu vốn lớn cho đầu tư từ thành phần kinh tế tư nhân. Kết quả là các khoản "trợ cứu" của IMF đã như muối bỏ biển.

Vậy nên tôi cho rằng, Việt Nam cần nghiên cứu để ấn định một hệ thống lãi suất thực, tức là nó phản ánh đúng quan hệ cung cầu tiền tệ. Các nước khác trên thế giới thay đổi lãi suất vì họ có những vấn đề riêng phải đối phó, chẳng hạn như trần lãi suất của Nhật hiện xuống tới 0%, còn Việt Nam chưa cần lo lắng đến điều này. Tôi lưu ý, lãi suất phải có tác dụng khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư cho phát triển.

- Lời khuyên cuối cùng trước khi rời Việt Nam của giáo sư?

- Cụ thể thì không, nhưng giải quyết tốt hai vấn đề là giáo dục và đầu tư thì tôi tin rằng kinh tế Việt Nam sẽ tăng trưởng nhanh hơn hiện nay. Chúc Việt Nam sớm thành công! Tôi sẽ mãi là một người bạn tốt của các bạn!

Giới thiệu về Giáo sư Joseph Stiglitz:

Giáo sư Stiglitz được thế giới biết tới như là một người bạn đồng cảm và đáng tin cậy của các nước đang phát triển, đồng thời là nhà lý luận và cố vấn "độc lập" tầm cỡ thế giới với những quan điểm sáng tạo và độc đáo. Giáo sư Stiglitz đã từng là chủ tịch Hội đồng Cố vấn kinh tế Mỹ dưới thời Tổng thống Bill Clinton (1993 - 1997).

Sau ba năm đảm nhiệm xuất sắc cương vị Cố vấn trưởng Kinh tế của Ngân hàng Thế giới, Giáo sư Stiglitz đã rời tổ chức này vào đầu năm 2000 để thực hiện hoạt động nghiên cứu và tư vấn độc lập về các vấn đề chính sách. Ngoài ra, Giáo sư Stiglitz còn tham gia giảng dạy ở hầu hết các trường đại học hàng đầu thế giới như Stanford, Yale, MIT, Cambridge, Oxford và nhiều trường khác. Giáo sư Stiglitz được coi là một ứng cử viên rất có triển vọng đoạt giải thưởng Nobel về kinh tế trong tương lai.

Thanh Xuân