Bí ẩn sự “tự sát” tập thể của loài vật (tiếp theo)

Kiểu tự sát tập thể không chỉ thấy ở các cá heo hay cá nhà táng. Ở Na Uy, chuột lemming (một giống chuột đồng) cũng cùng nhau tìm đến cái chết cứ sau 3 đến 5 năm. Thiếu chỗ ở và thực phẩm buộc một nhóm nhỏ phải rời bầy. Hàng trăm con vật nhỏ bé rời bỏ miền núi trong đêm tối hướng về nơi mà chúng tưởng là thung lũng...

Khi đến biển, chúng kết thúc hành trình bằng cái chết: đồng loạt lao mình vào làn nước lạnh giá. Dường như những con chuột ý thức được tai họa sắp xảy ra nên tự tìm đến cái chết, để bầy chuột còn lại không bị chết đói. Thực tế không hẳn như thế.

Lao theo bản năng

Nghiên cứu tập tính của chúng cho thấy chuột lemming rất ít quan tâm đến sự sinh tồn của đồng loại. Mỗi con đều cố gắng chiếm phần tốt nhất tại lãnh thổ của chúng. Nếu mật độ cao quá, khó kiếm ăn, mỗi con vật sẽ đi tìm một lãnh thổ khác. Chúng chỉ dừng lại khi cảm thấy mật độ dân số chấp nhận được.

Như các loài gặm nhấm khác, chúng hầu như theo cùng một hướng. Trên hành trình, nếu ngẫu nhiên gặp phải sông hay hồ, chúng chỉ băng qua khi nước lặng và đến được bờ bên kia. Nếu không, chúng sẽ tìm chỗ trú và chờ đợi. Nhưng vì tất cả chuột lemming sớm hay muộn đều vấp phải chướng ngại này, cảnh tụ tập chật chội diễn ra, óc di cư chiếm ưu thế và đàn chuột vượt qua sông hay hồ bất kể thời tiết xấu, nhiều chuột chết đuối. Cũng vậy, khi đàn chuột đến biển, chúng lao xuống nước và “nghĩ” rằng có thể đến bờ bên kia. Can đảm và táo bạo đã bị đặt lầm chỗ, chúng chết vì kiệt sức.

"Anh hùng" hay chết cháy

Trong thế giới tự nhiên, lạ lùng nhất có lẽ là cách tự sát của bọ cạp. Khi bị vòng lửa bao vây, bọ cạp tự sát bằng cách dùng kim nọc tự chích, dường như muốn tự tay kết thúc đời mình hơn là bị thiêu sống. Làm sao một động vật với bộ óc nhỏ như đầu đinh ghim lại có thể ý thức về và hành động và hậu quả như vậy?

Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi hành động ấy được xem như một tai nạn ngớ ngẩn, do kích động, vùng vẫy, bọ cạp đã vô tình tự chích. Ngày nay, giả thiết tưởng chừng hợp lý hơn cả ấy đã bị gạt bỏ. Hai nhà nghiên cứu người Pháp, Christian Legros và Marie France Martin - Eauclaire, đã chứng tỏ con vật này vô cảm với chính nọc của nó. Trên thực tế, nó vùng vẫy loạn xạ do hệ thần kinh bị kích thích dưới tác động của nhiệt. Cơ thể của nó bị lay động bởi những cơn co ngoài ý muốn, gây những phản xạ mạnh đưa đến tự chích. Nhưng bọ cạp không chết vì nọc của nó mà bị nướng do lửa.