Cáo phó một... con vẹt

Tờ New York Times mới đây chạy dòng cáo phó về sự ra đi của một nhân vật đặc biệt, đã qua đời đột ngột khi còn quá trẻ. Một thiên tài với những đóng góp to lớn cho lĩnh vực thần kinh học và ngôn ngữ học. Đó là một chú chim.

Alex, con vẹt xám châu Phi 31 tuổi, là một ngôi sao quốc tế, ít nhất là với các fan hâm mộ trong chương trình khoa học, nổi danh với khả năng biết nói kỳ lạ.

Alex, con vẹt có thể đếm đến 6, phân biệt màu sắc và thậm chí bày tỏ thất vọng với các thử nghiệm khoa học lặp đi lặp lại, đã qua đời sau 30 năm giúp giới khoa học hiểu về não của các loài chim. Ảnh: AP.

Không chỉ nói những câu kiểu "Polly muốn một chiếc kẹo giòn", con vẹt này còn biết hơn 100 từ và có thể tạo ra một cuộc nói chuyện khá tươm tất.

Hơn 70 năm trước, các nhà nghiên cứu bắt đầu thử giao tiếp với linh trưởng theo một vài dạng ngôn ngữ khác nhau như cử chỉ tay, hay các biểu tượng hoặc các phím nhựa được thiết kế đặc biệt. Ý tưởng của họ là khám phá ra nguồn gốc ngôn ngữ của loài người, nhưng công trình đã cho thấy là nó khó hơn nhiều so với tưởng tượng của bất kỳ ai. Không một con linh trưởng nào có thể nói nhiều hơn một em bé 2 tuổi.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài, ngôn ngữ của linh trưởng vẫn được con người xem là cực kỳ đặc biệt, cho đến khi phát hiện ra Alex.

Năm 1973, tiến sĩ hoá học Irene Pepperberg đã mua con vẹt ngẫu nhiên từ một cửa hàng thú nuôi. Là người hăng hái trong việc tìm hiểu tư duy và khả năng giao tiếp của các loài chim, cô bắt đầu huấn luyện Alex nói và giao tiếp một đoạn dài. Và Alex đã chứng minh bằng khả năng của mình, rằng một số loài chim cũng thông minh chẳng kém gì linh trưởng hay cá heo.

Pepperberg đã lên truyền hình, nói về con vẹt của mình mọi nơi, mọi lúc, và cho tất cả mọi người về con chim kỳ lạ của mình.

Đấu tranh với cả giới khoa học

Cả con vẹt lẫn chủ nhân của nó đều không được lòng giới học thuật thời kỳ đó, vì họ không phù hợp với tiêu chuẩn được ngầm hiểu rộng rãi, đặc biệt là trong mắt của những người đang nghiên cứu tinh tinh.

Những công trình khoa học về tinh tinh thời kỳ này đang là các nghiên cứu số một, vì đối tượng của họ có nhiều ADN chung với con người hơn bất kỳ sinh vật nào khác trên trái đất.

Từ góc nhìn bảo thủ đó, một phụ nữ với một con vẹt chẳng mang lại ý nghĩa gì cả.

Vẹt thì có thể nói gì về sự tiến hoá ngôn ngữ của loài người? Cô ta hẳn đang trêu ngươi thiên hạ.

Nhưng sự thực không phải thế. Trước lòng kiên trì của Pepperberg, các nhà nhân chủng học, tâm lý học và nghiên cứu tinh tinh cuối cùng cũng đã lắng nghe, và những gì họ thấy đã làm lay chuyển cả giới nghiên cứu.

Đó là một con chim, theo nhiều cách khác nhau, còn xử lý ngôn ngữ tốt hơn cả tinh tinh. Điều đó nói gì về sự tiến hoá của loài người?

Nói nhiều thứ. Nếu Alex cũng tốt như linh trưởng trong việc mô hình hoá sự tiến hoá của con người, thì liệu các động vật khác có thể cũng đáng xem xét. Liệu những con chim bắt ruồi có phải là mô hình về gia đình tốt hơn linh trưởng không? Có thể lắm? Và voi cũng là hình mẫu tốt để chúng ta hiểu về xã hội loài người? Hãy xem lại xem.

Các nhà khoa học nợ Alex rất nhều, và chúng ta ước gì có thể nói lời xin lỗi vì sự kỳ thị lâu đến thế.

T. An (theo LiveScience, Concord monitor)