Sau 100 năm, hồ Ba Bể sẽ biến mất?

70 vạn tấn phù sa bồi lấp lòng hồ Ba Bể mỗi năm, Viện Khoa học Thủy lợi (Bộ NN&PTNT) vừa cho biết. Theo tính toán, số lượng phù sa bồi lấp có nguy cơ tăng dần. Và như vậy, hồ Ba Bể - đang được UNESCO xem xét công nhận là di sản thiên nhiên thế giới - đang đứng trước nguy cơ thành sân bóng.

Nằm ở độ cao 145 m so với mực nước biển, với diện tích mặt nước 600 ha, chiều dài gần 9 km, rộng từ 200 –1.200m, hồ Ba Bể (tỉnh Bắc Cạn) được xem là hồ tự nhiên lớn nhất ở Việt Nam, và một trong 20 hồ nước ngọt lớn nhất thế giới. Độ sâu trung bình của hồ Ba Bể từ 20 đến 30m. Thế nhưng thắng cảnh nổi tiếng này đang dần bị thu hẹp do dòng chảy các con sông đổ vào hồ.

Qua đo đạc các bãi hồ, nhóm chuyên gia của Viện Khoa học Thủy lợi xác định lượng bồi lấp tại các cửa sông chợ Lèng là 18,37 vạn m3, cửa sông Bó Lù trên 11 vạn m3, cửa sông Tà Han 9,7 vạn m3. Tổng lượng bồi lắp năm 2002 là trên 42 vạn m3.

Căn cứ chuỗi số liệu từ năm 1975 đến 2002, các chuyên gia cho biết mỗi năm có khoảng 70 vạn tấn phù sa bồi lấp vào lòng hồ. Với tốc độ này, bãi bồi lấp hồ mỗi năm lấn ra từ 10 đến 60 m, nâng đáy hồ lên trung bình 30 cm. Con số này có nguy cơ tăng dần. Nếu không có biện pháp khắc phục, dự báo chưa đến 100 năm nữa hồ Ba Bể chỉ còn là một sân bóng bằng phẳng.

Cứu hồ Ba Bể bằng cách nào?

Sau khi xác định thực trạng, nguyên nhân và định hướng giải pháp chống bồi lắng tại các cửa sông đổ vào hồ Ba Bể, năm 2003 Viện Khoa học Thủy lợi đã lập dự án tiền khả thi hệ thống công trình thủy lợi chống bồi lấp hồ Ba Bể với hai hạng mục chính, gồm xây dựng cụm công trình thủy lợi trên sông Bó Lù và Tà Han để chặn giữ bùn cát ra sông Gâm, giảm 2/3 lượng cát lấp hồ, xây dựng cụm công trình thủy lợi trên sông chợ Lèng với mục đích ổn định luồng lạch cửa sông, hút phù sa ở cửa sông, trả lại diện tích mặt nước cho hồ. Hiện nay các dự án đang được các cơ quan hữu trách xem xét.

Tuy nhiên, theo nhận định của các chuyên gia ngoài Viện, để cứu hồ Ba Bể, ngoài các biện pháp công trình, cần thực hiện các biện pháp đồng bộ khác như di dân tái định cư, chấm dứt nạn phá rừng ven hồ để giảm xói lở đất xuống lòng hồ, giáo dục nâng cao ý thức bảo vệ di sản cho người dân…

Ông Thân Đức Hùng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Cạn, cho biết bồi lắng là chuyện có thực, do cát chảy thẳng xuống mỗi năm nên khu vực giáp Lan Mẫu đã biến thành bãi. Tuy nhiên, việc hồ Ba Bể có thể biến mất thì đến nay “chúng tôi chưa biết thông tin đó”.

Ông Hùng cũng cho biết “để giảm tình trạng nguồn nước chảy không kéo theo phù sa xuống lòng hồ, giải pháp mà tỉnh triển khai trong những năm gần đây là tập trung trồng rừng đầu nguồn. Bên cạnh đó trong thời gian tới chúng tôi sẽ cố gắng thực hiện dự án nạo vét lòng hồ. Theo tôi, về lâu dài thì không có cách nào tốt hơn là trồng và giữ được diện tích rừng đầu nguồn, tất nhiên kinh phí đầu tư cũng không phải nhỏ vì ở đó có nhiều dân cư đang sinh sống”.

(Theo Khoa học và Phát triển)