Sống với mẹ giả, chim làm sao nhận ra đồng loại?

Để tránh nghĩa vụ cha mẹ nặng nhọc, loài chìa vôi ký sinh đẻ trứng vào giữa những quả trứng xanh của một loài chim khác. Ảnh dưới, chìa vôi con đòi ăn.

Duy trì nòi giống thành công hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó đặc biệt là việc kết đôi với đúng thành viên của loài mình. Nhiệm vụ này quá dễ với con người, nhưng lại khá phức tạp với chim chìa vôi đầu nâu.

Chìa vôi đầu nâu (Molothrus ater) chỉ là một trong hơn 90 loài chim ký sinh đã được khoa học nhận diện. Biệt danh ký sinh là do chúng đẻ trứng vào tổ của loài chim khác, và phó thác nhiệm vụ nuôi nấng chim con cho các ông bố bà mẹ giả mạo.

Kiểu sống nhờ kỳ quặc này khiến các nhà sinh học phải tự hỏi bằng cách nào chìa vôi con biết được nó thực sự là ai, và làm thế nào nó tìm được đường trở về kết đôi với những kẻ đồng loại.

Mark Hauber, một nhà sinh học hành vi tại Bảo tàng động vật có xương sống của Berkeley, Đại học California, đang nghiên cứu để tìm ra câu trả lời cho vấn đề này. Ông phát hiện thấy các loài chim ký sinh sử dụng những ám hiệu đặc biệt để phân biệt những con có chung nguồn gốc với mình.

"Thì ra, một con chìa vôi bị mù 6 ngày tuổi đã có thể phân biệt được những âm thanh do một con chìa vôi trưởng thành phát ra với những âm thanh tương tự của các con chim trưởng thành khác", ông nói.

Thí nghiệm trên cánh đồng và trong phòng đã chứng tỏ những con chìa vôi 2 tháng tuổi và 6 ngày tuổi đều bị hấp dẫn bởi thứ âm thanh líu lo do những con chìa vôi trưởng thành phát ra. Nhóm nghiên cứu không rõ bằng cách nào chìa vôi non nhận ra tín hiệu đặc biệt trong lần gặp gỡ đầu tiên, nhưng họ phỏng đoán có lẽ nó gần giống với tiếng kêu mà chúng dùng để vòi ăn cha mẹ giả của mình.

Cùng với cộng sự Paul Sherman tại Đại học Cornell ở Ithaca, New York, Hauber còn tìm được bằng chứng cho thấy chìa vôi non kiểm tra và ghi nhớ những đặc điểm ngoại hình của chính nó, rồi so sánh với các cá thể khác mà chúng gặp.

Thêm nữa, họ cũng phát hiện thấy chìa vôi bố mẹ đến thăm con của mình khi những "đứa trẻ" bị bỏ rơi này sống với cha mẹ nuôi, dạy cho lũ con sắp ra ràng hành vi đặc trưng của loài chìa vôi trước khi chúng rời khỏi tổ của phụ mẫu giả.

Meredith West, giáo sư về tâm lý học và sinh học tại Đại học Indiana ở Bloomington, đang nghiên cứu quá trình chìa vôi tiếp thu các hành vi xã hội sau khi chúng rời tổ của bố mẹ giả để gia nhập vào đàn của chính mình. Bà thừa nhận Hauber đã thực hiện "một công trình thông minh trong lĩnh vực này", nhưng không cho rằng khả năng chìa vôi con nhận ra nhau là một bí mật lớn.

"Việc chúng gặp gỡ những con đồng loại là đương nhiên, bởi chẳng con nào khác muốn ở xung quanh chúng. Không có gì là dấu hiệu kỳ diệu ở đây khi một con chìa vôi thông báo, tôi là chim chìa vôi", West nói.

Chìa vôi lớn hơn hầu hết các loài mà chúng ký sinh. Kết quả là khi nở ra, chìa vôi con độc quyền thức ăn do cha mẹ mang đến, và làm thiệt hại cho lũ chim con của chính gia chủ.

Thuận An (theo National Geographic)