Những chuyến bay trong tưởng tượng?

Anh em nhà Wright.

Lễ kỷ niệm chính thức 100 năm ngày chuyến bay đầu tiên đang đến gần, cùng với sự bàn cãi nổi lên quanh lời khẳng định anh em nhà Wright là những người đầu tiên rời mặt đất. Ai là ứng cử viên tranh chấp vòng nguyệt quế của họ?

Động cơ diesel, lốp bơm hơi, radio, cầu thang máy, đèn neon - tất cả những thứ mà chúng ta không thể thiếu ngày nay - xuất hiện vào hoàng hôn của thế kỷ 19 và mở đường cho một bình minh sáng chế mới. Cùng thời điểm đó, ngày 17/12/1903, Orville và Wilbur Wright đã đi vào lịch sử với việc thực hiện chuyến bay gắn động cơ đầu tiên, tại Kitty Hawk, Bắc Carolina, Mỹ. Nhưng sự thực có phải anh em nhà Wright là những người đầu tiên chinh phục bầu trời? Qua thời gian, đã xuất hiện những đối thủ thách thức vị trí của họ.

Richard Pearse

Richard Pears trong một bài báo năm 1915.

Một trong những cuộc vận động sôi sục nhất nhằm tước bỏ ngôi vị của anh em nhà Wright được phát động bởi các fan của Richard Pears, một người New Zealand. Những người ủng hộ này nói rằng Pearse đã nhanh chân hơn Orville và Wilbur Wright 9 tháng, với việc thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 31/3/1903 (một số người còn khẳng định đó là năm 1902).

Là một nông dân đồng thời là nhà phát minh nhỏ (bằng sáng chế đầu tiên của ông năm 1902 là một chiếc xe đạp khung tre), chính Pearse từng tuyên bố trong những bức thư gửi cho các tờ báo địa phương rằng ông không thực hiện chuyến bay nào trước anh em nhà Wright. Nhưng sau khi Pearse qua đời, một cuộc vận động đã nổi lên ở đảo Nam New Zealand với hy vọng viết lại lịch sử.

Chuyên gia lịch sử hàng không Philip Jarrett đã gọi những lời khẳng định này là "cực kỳ lừa dối, một dạng sùng bái anh hùng địa phương". Có lẽ thông tin đáng tin cậy hơn cả là bản thân chiếc máy bay của Pearse: chiếc máy bay một lớp cánh với bánh xe dưới mũi. Chính nó nên được xem như thiết kế tiền đề của máy bay hiện đại hơn là chiếc máy bay của anh em nhà Wright.

Clement Ader

Chiếc Eole III của Ader. Lời khẳng định nó cất cánh trước anh em nhà Wright đã bị phủ nhận.

Là một kỹ sư tự học say mê hàng không, năm 1890 Ader công bố chiếc máy bay chạy bằng hơi nước có tên gọi Eole với những chiếc cánh kiểu dơi. Nhưng gia tài của người đàn ông Pháp này đã bị khánh kiệt bởi những lời khẳng định muộn màng của ông nhằm đánh bại anh em nhà Wright.

Tháng 10 năm đó, ông đưa chiếc máy bay đi xa được 50 mét, trong sự kiện được mô tả như "cú nhảy phốc" hơn là một chuyến bay. Nó không đạt được những tiêu chuẩn cho một chuyến bay động cơ kéo dài.

Ader sau đó khẳng định mình là người đầu tiên thực hiện chuyến bay có động cơ, với chiếc Avion III. Nhưng trong một báo cáo quân sự của Pháp về cuộc thử nghiệm này được tiết lộ về sau, người ta đã xác nhận chuyến bay không thành công. "Ader đã tự quảng bá mình", Jarrett nói.

Gustave Whitehead

Người đàn ông Mỹ gốc Đức này tuyên bố đã thực hiện các chuyến bay có động cơ vào khoảng năm 1898, đầu tiên là trên một chiếc máy bay chạy bằng hơi nước, sau đó là với chiếc máy bay động cơ khí, trông giống như một chiếc bồn tắm với các cánh gắn ở hai bên. Tuy được sự ủng hộ của khá nhiều nhân chứng, song những chuyến bay đó chưa từng được xác minh. Những lời khẳng định tương tự về thành công của Whitehead nổi lên vào năm 1935, tám năm sau cái chết của Whitehead.

Một bài báo trên tạp chí Hàng không phổ thông đã đăng tải chuyện kể của các nhân chứng, về các chuyến bay vào năm 1898, 1901 và 1902. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết những câu chuyện này thiếu sự tin cậy. Một số thậm chí còn cho rằng đó chỉ là sự lừa đảo.

Preston Watson

Giống như Richard Pearse, người đàn ông bay Scotland - Preston Watson - không tự mình khẳng định là người đầu tiên chinh phục bầu trời. Thay vì thế, một câu lạc bộ hâm mộ ông đã cố đánh bóng tên tuổi thần tượng mình. Kỳ tích của Watson được họ khẳng định diễn ra vào mùa hè năm 1903, khi Watson, mới 23 tuổi, đã hạ cánh một chiếc máy bay được vận hành bằng một cánh quạt gắn ở đầu.

Giống như nhiều thí nghiệm ở thời điểm đó, chuyến bay của Watson cũng không để lại bằng chứng có thể thẩm tra nào, ngoại trừ những ghi chép không rõ ràng của các nhân chứng. Watson mất trong đại chiến thế giới I.

Rev Burrell Cannon

Chuyến bay của anh em nhà Wright năm 1903 chỉ kéo dài 12 giây.

Cảm hứng bay lên không của Rev Burrell khởi nguồn từ cuốn Sách Ezekiel trong Kinh thánh, mà về sau được ông đặt tên cho chiếc máy bay thô sơ của mình. Ezekiel mô tả các sinh vật sống có thể thoát khỏi trái đất trên những chiếc bánh xe. Năm 1900, một công ty đã giúp Burrell thực hiện ước vọng của mình với khoản hỗ trợ 20.000 đôla. Kết quả là một chiếc tàu bay với cánh phủ vải và một động cơ làm quay 4 bộ cánh đã ra đời.

Chiếc Ezekiel cất cánh trong chốc lát vào năm 1902. Nhưng thảm họa đã xảy ra khi Rev Cannon đang đi tới hội chợ quốc tế St Louis một năm sau đó, nơi phần thưởng 100.000 đôla được dành cho người thực hiện chuyến bay đầu tiên. Một cơn bão đã hất chiếc máy bay văng vào một chiếc ô tô ray, xé tan nó thành nhiều mảnh.

Bích Hạnh (theo BBC)