Pasteur không phải là ông tổ của thuyết nhiễm trùng?

Nhà phẫu thuật vùng Edinburgh, John Goodsir, mới là người đầu tiên nhận ra và chữa trị một ca bệnh do vi khuẩn gây nên, nhà sinh học Anh M. Wainwright tuyên bố. Theo đó, John Goodsir đã biết rằng vi khuẩn khiến người ta ốm vào năm 1842 - gần 20 năm trước những đột phá của Louis Paster trong lĩnh vực vi trùng học.

John Goodsir đóng góp một phần trong việc phổ biến chất sát trùng phenol.

“Ý tưởng rằng Pasteur đã phát triển lý thuyết về nhiễm trùng thật đáng buồn cười”, Milton Wainwright của Đại học Sheffield nói. Lục lại hồ sơ trong các thư viện, Wainwright đã thu thập được nhiều bằng chứng về những người từng cho rằng các sinh vật nhỏ hoặc các hạt nhỏ bé đã gây ra và lan truyền bệnh tật. Một vài ý tưởng trong đó bắt nguồn từ thời kỳ La Mã cổ đại. Ông khẳng định vào thế kỷ 18, lý thuyết về nhiễm trùng đã xuất hiện ở châu Âu. Chẳng hạn, từ năm 1798, một người Anh đã thực hiện nhiều cuộc phẫu thuật với niềm tin rằng “những thực thể giống cá” bơi trong máu là nguyên nhân khiến người ta ốm yếu. Những cuốn sách mỏng được xuất bản khắp châu Âu đã khuyến khích hoặc châm biếm những ý tưởng này.

Theo lập luận của Wainwright, Goodsir - một nhà phẫu thuật tại Đại học Edinburgh - mới là người đầu tiên có những nỗ lực để loại trừ vi khuẩn. Ông này đã kiểm tra chất nôn của một cậu bé bị ốm dưới kính hiển vi, và nhìn thấy những sinh vật nhỏ bé mà ông gọi là Sarcina Goodsir (ngày nay chúng có tên là Sarcina ventriculi). Goodsir đã điều trị cho bệnh nhân của mình bằng một chất sát trùng: natri dithionit và phenol yếu. Kết quả là chứng nhiễm trùng của cậu bé phải thoái lui.

Goodsir công bố kết quả của mình trên Tạp chí Y khoa và Phẫu thuật Edinburgh. Sau ông, các nhà nghiên cứu bệnh học Anh khác cũng thực hiện những công trình tương tự về vai trò của vi khuẩn. Nhưng ý kiến của họ đã chìm nghỉm trong dòng thác khoa học, cho đến khi nhà nghiên cứu danh tiếng Louis Pasteur công bố rộng rãi mối liên hệ giữa vi khuẩn và bệnh tật.

Tuy nhiên, Corinne Jamma, một phát ngôn viên tại Viện Pasteur ở Paris, không bị thuyết phục bởi lập luận này. “Không ai nói rằng Louis Pasteur là người đầu tiên hoặc duy nhất cho rằng vi khuẩn là nguồn gây bệnh truyền nhiễm”- bà nói. “Nhưng ông là người đầu tiên cung cấp bằng chứng khoa học về điều này, đưa ra những giải pháp phòng ngừa bệnh nhiễm trùng và phổ biến những kiến thức đó”.

Nhà lịch sử Anne Crowther của Đại học Glasgow, Anh thì tiếp thu dễ dàng hơn. "Phenol thường đi kèm với sự sạch sẽ, và được sử dụng khá rộng rãi trong thế kỷ 19 để chữa các loại bệnh tật như bệnh tả. Goodsir đóng góp một phần trong việc phổ biến chất sát trùng này”, Crowther nói. Song, bà cũng cho rằng sẽ là liều lĩnh nếu đề cao Goodsir là người đầu tiên chữa bệnh nhiễm trùng. “Mọi chuyện không bao giờ rõ ràng như thế cả - rất có thể cũng có một vài người khác đã theo đuổi công trình tương tự”, bà cảnh báo.

“Một nhân vật được tôn vinh thường là sự tình cờ của lịch sử. Tuy nhiên, để đặt một ai khác vào vị trí của Pasteur lại có thể là một lầm lẫn”, Michael Worboys, người nghiên cứu về lịch sử ngành vi trùng học tại Đại học Manchester, Anh, đồng ý với Crowther. “Khoa học là dòng chảy của một số đông không chắc chắn, chứ không chỉ là một chuỗi các sự kiện bất ngờ. Điều thú vị là sự tranh luận giữa những quan điểm khác nhau ở một thời điểm, chứ không phải là đề cao một người nào đó mà nhận thức muộn màng cho thấy anh ta đúng", Worboys giải thích.

Sự bênh vực của Wainwright đối với Goodsir là một phần trong chiến dịch rộng hơn của ông nhằm sửa chữa lại lịch sử khoa học.

B.H. (theo Nature)