Chiến tranh là hệ quả của sự hình thành làng xã

Xung đột không phải lúc nào cũng tồn tại trong thế giới này, mà hành động bạo lực có tổ chức đó chỉ bắt đầu không lâu sau sự ra đời của làng xã. Bằng chứng mới nhất từ các khu khảo cổ ở Oaxaca, Mexico đã cho thấy điều đó.

Mặc dù các bộ lạc nguyên thủy cũng từng có những vụ cuộc đụng độ lớn, các cuộc chiến tranh theo đúng nghĩa của nó dường như chỉ hình thành khi các nhóm người đã sống quần cư theo làng, nhóm nghiên cứu tại Đại học Michigan cho biết.

Nhà khảo cổ học Kent Flannery và Joyce Marcus đã tìm hiểu vùng Oaxaca, cách thành phố Mexico 400 km về phía nam. Nơi đây, những dấu ấn khảo cổ cho thấy ngôi làng đầu tiên có niên đại khoảng 3.600 năm, còn trước đó, con người chỉ sống trong các nhóm nhỏ săn bắn hái lượm du cư. Người ta cũng không hề tìm thấy bằng chứng nào về các khu định cư lâu dài hoặc các cuộc xung đột ở vùng này cho đến khoảng 4.000 năm trước.

Những hố chôn cột cháy đen xuất hiện chỉ vài thế kỷ sau khi làng San Jose Mogote hình thành.

Tuy nhiên, khi khai quật ngôi làng có tên là San Jose Mogote, thuộc vùng Oaxaca, nhóm nghiên cứu đã phát hiện thấy 6 chiếc hố chôn cột cháy đen, có niên đại khoảng 3.200 năm trước. Những chiếc cột này rất có thể là một phần của một hàng rào gỗ lớn hơn, từng tồn tại như một vành đai bảo vệ làng. Dân cư cổ đại nơi đây đã xây dựng những nhà kho công cộng và thậm chí cả nhà tắm, nhưng một số dấu tích cho thấy chúng bị thiêu trụi từ một cuộc tập kích bất ngờ và có tổ chức.

“Chúng tôi không rõ hàng rào tại San Jose Mogote bảo vệ toàn bộ hay chỉ một phần ngôi làng. Nhưng rõ ràng là chúng đã bị đốt cháy, và việc định tuổi bằng carbon cho thấy chúng được tạo ra khoảng 3.200 năm trước”, các nhà nghiên cứu cho biết.

Joyce Marcus, thuộc Bảo tàng nhân chủng học ở Đại học Michigan, cho rằng hàng rào bị đốt cháy này là “bằng chứng sớm nhất về nhu cầu bảo vệ trước sự tấn công”. Marcus phỏng đoán rằng những hành động bạo lực như vậy là không đáng kể trước khi hình thái làng xã ra đời. Song, nó đã trở thành một xu hướng lớn hơn khi các tộc người bành trướng về quy mô và người ta bắt đầu báo thù cho cái chết của những thành viên khác trong cộng đồng, biến sự tấn công cá nhân thành sự tấn công tập thể.

Khi cộng đồng ở San Jose Mogote mở rộng, những vụ tấn công cũng theo đó mà gia tăng, mà bằng chứng là những cấu trúc bị đốt cháy khác, như một ngôi đền hóa thành than. Khoảng 1.700 năm trước người Zapotec ở vùng này đã bành trướng, chiếm đóng nhiều làng trong khu vực và để lại những đồ tạo tác ca ngợi cuộc chiến tranh của họ. Đó là những hình khắc trên đá cho thấy nhiều vụ bắt bớ và thậm chí một hàng rào trang điểm bằng sọ người. Tuy vậy, vào thế kỷ 16, họ đã bị quân xâm lược Tây Ban Nha đánh bại.

B.H. (theo Reuters, Discovery)