Thế giới loài vật kỳ thú

Bướm Deilephila elpenor.

Làm thế nào sư tử biển có thể săn bắt mồi trong môi trường không ánh sáng? Để tránh khỏi những trận chiến giành quyền ưu tiên trong duy trì nòi giống, loài kiến đã giả trang như thế nào? Tại sao bướm sư tử có thể phân biệt được màu sắc trong đêm tối? Thiên nhiên luôn ẩn chứa những điều mới lạ.

Trong xã hội loài kiến Cardiocondyla obscurior, những con đực đánh nhau một cách không thương tiếc để giành quyền giao phối với kiến chúa. Sau những trận chiến đó, thương vong vô số. Con thì bị mất hàm trên, con mất cặp cánh, có con còn bỏ mạng. Tuy nhiên, loài kiến này rất kiên cường. Một số con mặc dù mất cặp cánh trong trận chiến lần trước, nhưng lần sau vẫn tiếp tục sử dụng bộ răng sắc nhọn để loại đấu thủ. Một số con khác, mặc dù mất vũ khí lợi hại nhất là cặp răng trên, nhưng còn cặp cánh giúp chúng thoát khỏi sự truy đuổi của địch thủ mỗi khi thất thế. Nhưng nhà nghiên cứu Sylvia Cremer và cộng sự còn tìm được thêm một bí mật giúp kiến đực giành quyền ưu tiên trong sự duy trì nòi giống mà không bị thương vong.

Sau nhiều lần quan sát, các nhà khoa học nhận thấy một số con đực thường xuyên sử dụng một mánh khoé hoá học để đánh lừa kẻ thù. Những mùi thơm giống như mùi kiến cái giúp chúng thoát khỏi những trận chiến chết người. Tuy nhiên, những con kiến giả cái này đôi khi phải chấp nhận để nhiều con kiến đực khác bò lên lưng. Bằng cách đó, các nhà nghiên cứu nhận thấy kiến giả trang cũng có thể giao phối với kiến cái mà chẳng tốn công sức chút nào.

Loài sư tử biển thường săn mồi về đêm dưới độ sâu khoảng 300 m. Ở độ sâu này, nước biển tối om như mực, do đó chúng không thể nhìn thấy được các con mồi. Tuy nhiên, loài thú kỳ lạ này vẫn có thể tóm được con mồi là những con cá con. Các nhà khoa học người Đức thuộc Đại học Bochum và Viện nghiên cứu động vật học Bonn đã phải mất nhiều năm mới khám phá được cách thức săn mồi của loài thú này.

Sau khi các khả năng săn mồi bằng thị giác, thính giác, vị giác đều bị loại bỏ, các nhà khoa học đi đến giả thuyết rằng sư tử biển săn mồi bằng râu của chúng. Trong thực tế, một con cá khi bơi có thể để lại đằng sau luồng nước bị khuấy động trong thời gian 5 phút, tuỳ theo tốc độ bơi và kích thước của nó. Cũng giống như người khiếm thị sử dụng tay sờ mó hình thể để hình thành một hình ảnh trong đầu, râu của sư tử biển có khả năng cảm nhận được những xoáy nước mà con mồi để lại. Để kiểm tra điều này, các nhà khoa học đã cho nối một quả bóng với một bộ phận làm rung đặt ở đầu của bể bơi. Sau đó, họ băng mắt, bịt tai của một chú sư tử biển và thả chú xuống nước. Mỗi lần phát hiện và tóm được quả bóng chú sẽ được thưởng một con cá con. Nhưng chú sư tử biển này chỉ xác định được rung động của quả bóng khi chú ở rất gần, vài mét.

Tiếp đến, các nhà khoa học kiểm nghiệm kết quả trong môi trường săn bắt thực sự. Họ sử dụng một vật thể bơi nhỏ, giống như một chiếc tàu ngầm mini để mô phỏng trạng thái bơi của những con cá con. Kết quả thật bất ngờ, ngay khi râu của sư tử biển gặp phải đuôi nước của chiếc tàu ngầm tí hon, lập tức con vật chuyển hướng và tiến thẳng về phía mục tiêu, chính xác như một chú chó khi đánh mùi được thức ăn. Để tóm được một con mồi bơi với vận tốc 2m/s, sư tử biển chỉ mất 20-30 giây. Vì loài sư tử biển có thể săn đuổi mồi là một con cá khá lớn hoặc cả đàn cá nhỏ, các nhà nghiên cứu cho rằng chúng có thể phát hiện con mồi xa tới hàng trăm mét. Mỗi chiếc râu của sư tử biển còn có khả năng phân tích sóng nước để biết được đó là con mồi lớn hay nhỏ.

Trong đêm tối, mắt chúng ta không thể phân biệt được màu sắc của một bông hồng với một bông cúc. Nhưng với bướm sư tử thì chuyện này thật đơn giản. Nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Lund, Thụy Điển, lần đầu tiên phát hiện một loài vật có thể phân biệt được màu sắc trong bóng tối. Đó là bướm Deilephila elpenor, hay còn gọi là bướm sư tử, sống trong những cánh đồng nho. Loài bướm này có thể phân biệt chính xác một bông hoa màu vàng với một bông hoa màu xám, một bông xanh đậm với một bông xanh nhạt. Loài người thì chỉ phân biệt được một cách tương đối giữa các màu sắc khác nhau, vì sự cảm nhận của mắt người phụ thuộc vào chất lượng và cường độ ánh sáng quanh vật thể. Bướm sư tử có cơ quan thị giác với 3 bộ phận tiếp nhận màu sắc khác nhau. Những cặp mắt ghép của chúng có thể khuếch đại hay giảm đi tới 10 lần cường độ của từng hạt photon yếu ớt trong ánh sáng hoàng hôn. Từ kết quả nghiên cứu trên, các nhà nghiên cứu cho rằng khả năng phân biệt màu sắc rất phổ biến trong thế giới động vật.

Thế Giới Mới (theo Science Vie Hors Serie)