Cấm hay không cấm sản xuất tấm lợp amiăng?

Dập thương hiệu cho tấm lợp.

Chỉ còn hơn 5 tháng nữa, quyết định 115 QĐ-TTG có hiệu lực, các doanh nghiệp sản xuất tấm lợp fibro ximăng sẽ phải ngừng hoạt động, trong khi chưa đủ sức để chuyển đổi sản xuất. Mặt khác, hiện vẫn chưa có loại tấm lợp nào có thể thay thế hữu hiệu được cho amiăng.

Quyết định 115 ra ngày 1/8/2001 của Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, đến năm 2004, không sử dụng vật liệu amiăng độc hại trong sản xuất tấm lợp. Tuy nhiên, 1 tháng rưỡi sau quyết định này, Văn phòng Chính phủ lại có công văn “hỏi” lại ý kiến các bộ, ngành liên quan, nêu rõ: giao cho Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường khi đó chủ trì, nghiên cứu, đề xuất ý kiến chính thức báo cáo Thủ tướng về việc sử dụng lâu dài amiăng cryzotin để sản xuất tấm lợp fibro ximăng. Nhưng phản ánh từ các doanh nghiệp cho biết, họ chưa hề nhận được một thông tin cụ thể nào về việc này.

Hai năm trôi qua, Hiệp hội sản xuất tấm lợp đề nghị một lộ trình kéo dài việc sản xuất tấm lợp amiăng đến năm 2010. Nhưng lộ trình đó lại không đưa ra được biện pháp nào hợp lý để hạn chế những tác hại của amiăng trong sản xuất và sử dụng. Nhiều doanh nghiệp cũng “bình chân như vại”, không hề để ý đến việc tìm kiếm vật liệu thay thế, coi đó hoàn toàn là nhiệm vụ của các nhà khoa học.

Fibro ximăng - sự lựa chọn của người nghèo

Do đặc tính của vật liệu cấu thành sản phẩm có khả năng cách nhiệt, chống cháy tốt, đặc biệt bền trong môi trường khí hậu duyên hải, nên fibro ximăng rất thích hợp cho các công trình ven biển. Nó không bị ôxy hóa vì nhiễm mặn như tấm lợp kim loại, và thích hợp cho các công trình trong môi trường nóng ẩm, không bị lão hóa và biến dạng do nhiệt như tấm lợp bằng nhựa. Anh Tạ Văn Khanh, đại lý của Tấm lợp Đông Anh tại Nguyễn Lương Bằng (Hải Dương), quả quyết: "Tấm lợp fibro ximăng phù hợp cho việc lợp mái chuồng gia súc, trang trại do cách nhiệt tốt hơn tôn. Giá bán mỗi tấm chỉ có 20.000 đồng nên bà con nông dân chọn mua nhiều". Tính từng miếng đơn lẻ thì fibro ximăng đắt hơn ngói nung hoặc ngói ximăng cát, nhưng tổng thể mái nhà lắp đặt bằng vật liệu này có chi phí thấp hơn, tiết kiệm vật liệu làm khung mái.

Các chuyên gia về amiăng nhận định, fibro ximăng bền trong môi trường không khí và có nhiệt độ từ - 20 độ C đến + 50 độ C, độ ẩm tới 100% và không có tính phóng xạ radon nên phù hợp với khí hậu nhiệt đới thất thường ở nước ta. Trong khi các vật liệu như tranh, tre, nứa lá tuổi thọ ngắn và ngày một cạn kiệt, các loại tấm lợp kim loại, ngói đất nung, ngói ximăng cát giá thành đắt, không phù hợp với sức mua của nhiều người dân, thì fibro ximăng với độ bền 50 năm có giá thành chỉ rẻ bằng 50-60% là thích hợp. Đó là nguyên nhân khiến nhu cầu tấm lợp fibro ximăng gần đây tăng từ 23 triệu m2/năm lên 60 triệu m2.

Giải pháp thay thế cho amiăng

Viện Khoa học Công nghệ Vật liệu xây dựng đã phối hợp với công ty Nam Việt (Thủ Đức - TP HCM), sản xuất thử nghiệm 1.500 tấm lợp và 500 tấm phẳng sử dụng sợi PVA. Ông Trần Quốc Tế, tác giả của loại vật liệu mới này, cho biết, PVA là vật liệu dẻo có độ bền cao, bám dính tốt với ximăng và có khả năng chịu đựng điều kiện khí hậu khắc nghiệt của nước ta. Đối với ngành tấm lợp Việt Nam, sản xuất fibro ximăng hay tấm lợp PVA đều phải nhập khẩu sợi nguyên liệu, ông Tế cho rằng nên nhập PVA là thứ không gây tranh cãi thì hơn.

Những tấm lợp sản xuất thử tại Công ty Nam Việt đã được kiểm nghiệm theo TCVN 4434/2000 cho tấm lợp fibro ximăng. Vì sợi PVA có nhược điểm là khả năng giữ hạt ximăng kém nhiều lần so với sợi A nên nhóm nghiên cứu đã bổ sung phụ gia dàn sợi (bột giấy) và phụ gia trợ lọc TT-01. Trên cơ sở quy trình sản xuất fibro ximăng hiện nay, chỉ cần đầu tư thêm hai cụm thiết bị đánh nhuyễn bột giấy và pha chế phụ gia trợ lọc. Cả hai cụm thiết bị này đều có thể chế tạo và ứng dụng thành công trong nước với giá thành rẻ.

Theo tính toán của nhóm nghiên cứu tấm lợp PVA, cùng một mái nhà nếu lợp PVA tốn 3,6 triệu đồng, thì lợp bằng tấm fibro ximăng chỉ hết 3 triệu đồng. So với lợp bằng tôn mỏng (đắt hơn PVA 1,3 lần) nhưng chỉ dùng được 6 tháng ở miền biển và 3 năm trong đất liền thì dùng PVA kinh tế hơn nhiều. Tuy nhiên ngay trong lúc sản xuất thử nghiệm phục vụ cho đề tài, chi phí đã tăng thêm 20% so với sản xuất tấm lợp fibro ximăng. Đó là chưa kể giá nhập vào với PVA là 45.000 đồng/kg, trong khi fibro ximăng chỉ có 5.000 đồng/kg.

Theo ông Chu Mạnh Hùng, Công ty cổ phần tấm lợp Đông Anh, nơi cũng sản xuất thử nghiệm tấm lợp PVA, thì loại tấm lợp này không bền bằng và giá lại cao hơn, khó được người nghèo chấp nhận. Ông Nguyễn Kim Chung, Phó giám đốc nhà máy sản xuất amiăng - ximăng Thái Nguyên, cũng cho rằng, hiện chưa biết được mức độ độc hại của sợi hữu cơ PVA cho người sản xuất và sử dụng; độ bền của PVA trong môi trường Việt Nam ra sao…

Ngày 15/7/2003, Viện Công nghệ (Bộ Công nghiệp) kết hợp với Viện khoa học công nghệ xây dựng và Công ty xi măng Hệ Dưỡng (Ninh Bình) trình diễn sản xuất thử tấm lợp không A (PVA) giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Các nhà khoa học thuộc Viện Công nghệ đã chế tạo thành công cụm thiết bị phụ trợ để lắp bổ sung vào dây chuyền sản xuất tấm lợp amiăng cũ của Công ty Hệ Dưỡng. Vật liệu sản xuất tấm lợp mới là PVA cùng với một số phụ gia.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tân, Viện trưởng Viện Công nghệ, cho biết Viện có thể hoàn toàn chủ động trong việc chế tạo những thiết bị bổ sung cho dây chuyền sản xuất tấm lợp amiăng. Giá thành sản xuất thử nghiệm tấm lợp PVA hiện trội hơn tấm lợp amiăng khoảng 15-20%. Tuy nhiên, dự án hiện vẫn chưa được Hội đồng nghiệm thu đánh giá, nghĩa là sản phẩm của nó vẫn chưa qua “thử lửa” để có thể "hất cẳng" anh bạn amiăng độc hại một cách tâm phục, khẩu phục. Ngoài ra, buổi trình diễn cũng chỉ có mặt vài ba doanh nghiệp trong số hơn 50 doanh nghiệp sản xuất tấm lợp amiăng trong cả nước.

Ông Ngô Xuân Hùng, Phó Vụ trưởng Vụ khoa học Công nghệ, Bộ Xây dựng, cho biết, để giảm chi phí phụ trội trong sản xuất PVA, Bộ sẽ xem xét đề nghị Bộ Tài chính ban hành cơ chế không đánh thuế giá trị gia tăng đối với loại vật liệu này, để giá thành có thể chấp nhận được với mặt bằng thu nhập của 70% khách hàng là bà con nông dân.

Như vậy, ba yếu tố cần hội đủ để một vật liệu mới có thể thay thế fibro ximăng trên thị trường là giá chấp nhận được, độ bền bằng hoặc hơn tấm lợp này và không độc hại. Nhưng hiện nay chưa có sản phẩm nào có đủ cả 3 yếu tố đó. Vì thế, nếu cấm sản xuất fibro ximăng vào năm 2004 mà chưa có vật liệu thay thế hữu hiệu, thị trường tấm lợp sẽ có những biến động lớn.

(Theo Khoa học và Đời sống)