Vùng nam biển Aral sẽ biến mất trong 15 năm tới

Hồ nước mặn lớn thứ tư thế giới đang co hẹp dần với tốc độ nhanh hơn dự đoán, và chỉ trong vòng một thập kỷ rưỡi nữa, vùng phía nam của nó sẽ không còn lại vết tích trên mặt đất, một nghiên cứu mới vừa cho biết.

Aral từng là hồ nước mặn (biển nội địa) lớn thứ tư thế giới.

Aral bắt đầu cạn đi nhanh chóng do các chiến lược kinh tế của con người trong thập kỷ 1960 và 1970. Khi đó, để tưới tiêu cho những cánh bông ở vùng Trung Á khô hạn, người ta đã lấy nước từ hai con sông Amou-Daria và Syr-Daria (hai con sông chính đổ vào biển Aral), khiến Aral trở nên can kiệt dần. Sau hơn 3 thập kỷ, giờ đây, biển nội địa này chỉ còn bằng 1/4 so với diện tích của nó 50 năm trước và đã bị tách thành 2 phần: vùng biển bắc - nơi những nỗ lực cứu hộ đang được thực hiện, và vùng biển nam, nơi hầu như đã bị bỏ hoang do chi phí để khôi phục quá lớn.

Cuộc khảo sát thủy văn đầu tiên tại vùng biển nam từ đầu những năm 1990 đã cho thấy độ sâu của nó đang hạ xuống và độ mặn tăng vọt. Các mô hình thời kỳ Xô Viết phỏng đoán rằng, trong trường hợp tồi tệ nhất, mực nước trong hồ sẽ hạ xuống từ 57 mét trên mực nước biển năm 1965 tới 34 mét năm 2002, với độ mặn gấp 1,6 lần so với nước biển thường.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới đây, được tiến hành bởi nhóm của Peter Zavialov, thuộc Viện Hải dương học Shirshov ở Maxcơva, đã phát hiện thấy hồ nam Aral hiện chỉ còn cao hơn mực nước biển 30,5 mét và mặn gấp 2,4 lần. Zavialop tin rằng quá trình bốc hơi và mặn hóa quá nhanh này là do một cơ chế hoàn ngược. Theo đó, phần lớn muối đang rỉ vào biển nam Aral từ các bồn chứa phía đông. Lớp nước muối rất mặn này nặng hơn và vì thế chìm xuống đáy biển. Điều đó có nghĩa là lớp nước nhạt hơn (ở độ sâu khoảng 20 mét trở lên) nằm ở trên mặt hồ, tiếp xúc với ánh nắng nhiều hơn và bốc hơi. Tỷ lệ bốc hơi này càng cao, lớp nước nhạt càng trở nên mỏng đi.

Sự khô kiệt của biển Aral đang gây ra những vấn đề về sức khỏe và môi trường nghiêm trọng. Những nơi đáy biển lộ ra để lại các cánh đồng muối, làm phát sinh những cơn bão bụi lớn và reo rắc bệnh tật. Nghề cá đã bị dẹp bỏ và theo sau nó là nông nghệp đóng cửa. Chương trình môi trường của Liên Hợp Quốc (UNEP) cho biết, mỗi ngày có khoảng 20.000 tấn muối và cát từ những vùng đáy biển lộ thiên bị gió thổi đi và tung vào các vùng đất nông nghiệp trong vòng bán kính 300 km, phá hủy các bãi chăn thả và đất trồng trọt.

B.H. (theo AFP)