Tại sao con người sống quá tuổi sinh sản rất lâu?

Cùng với cá voi và cá heo, con người đã tiến hoá để có thể kéo dài tuổi thọ rất dài sau thời kỳ mãn kinh. Chiến lược này là nhằm nâng cao cơ hội sống sót của các thế hệ hậu duệ, một giả thuyết mới của các nhà khoa học Mỹ vừa cho biết như vậy.

Giả thuyết cổ điển lâu nay vẫn quả quyết rằng, khả năng sinh sản là nhân tố duy nhất chi phối đến tuổi thọ. Hiểu theo nghĩa nào đó, thì chọn lọc tự nhiên đã quyết định rằng sinh vật chỉ có thể tồn tại chừng nào chúng còn có thể sinh nở, và truyền đặc điểm di truyền của mình cho thế hệ sau.

Tuy nhiên, thực tế là ở nhiều loài, sinh vật vẫn sống rất lâu sau khi đã hết khả năng sinh sản. Trong hầu hết các loài thú (đáng kể nhất là linh trưởng), tất cả các loài chim, một số loài côn trùng và cá, các con cái đã quá tuổi làm mẹ vẫn góp phần nuôi dạy thế hệ sau, thông qua việc trực tiếp chăm sóc con hoặc chăm sóc cháu. “Những con cá heo mũi to và cá voi hoa tiêu đã già đóng vai trò giữ trẻ, bảo vệ và thậm chí cho các cháu bú”, tiến sĩ Ronald Lee của Đại học Berkeley ở California (Mỹ) cho biết.

Dường như việc kéo dài quãng thời gian cuối đời của chúng là nhằm góp phần bảo tồn và tăng khả năng sống sót của thế hệ sau.

Cũng theo ông Lee, giả thuyết cổ điển đã quá nhấn mạnh tới sự chi phối của chọn lọc tự nhiên, trong khi yếu tố này sẽ có rất ít hoặc không có ảnh hưởng đến tuổi thọ một khi cá thể không còn sinh sản nữa, vì khi đó, cá thể không tiếp tục truyền lại các gene của mình, và chọn lọc tự nhiên ở đây sẽ trở nên vô ích.

Lee nhận định, nếu một loài nào đó không đầu tư chăm sóc con non, thì đương nhiên, chọn lọc tự nhiên sẽ cho phép tuổi thọ phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng sinh nở này. Chẳng hạn, loài bướm đẻ rất nhiều trứng, và chết ngay sau đó. Nhưng ở các loài mà cha mẹ có ít con và phải đầu tư thời gian, năng lượng cũng như các tài nguyên khác để duy trì sự sống sót của chúng, thì theo logic, lựa chọn tự nhiên sẽ thúc đẩy cha mẹ phải sống lâu hơn. 

Không những thế, các nhà nhân chủng học còn tìm thấy bằng chứng chứng tỏ rằng những người phụ nữ già có ảnh hưởng có ích đối với con cái và cháu chắt trong các xã hội truyền thống: nhờ có họ, tỷ lệ sinh sản ở người cao hơn nếu so sánh với các loài linh trưởng khác. Đó là vì lao động của họ đã tạo điều kiện cho con cái có thời giờ rảnh rỗi để sinh con.

B.H. (theo ABConline)