Cá cơm Phú Quốc có nguy cơ bị huỷ diệt

Đảo Phú Quốc.

Đêm xuống, biển Phú Quốc rực sáng, nhộn nhịp tàu đánh bắt cá cơm bằng mành đèn. Các tàu được trang bị những bóng đèn cực sáng rọi xuống mặt biển, cá đi ăn đêm đều bị hướng quang nổ mắt mất phương hướng và chết sạch. Cách đánh này có sức huỷ diệt khôn lường.

Dọc tuyến ven đảo trên ngư trường huyện đảo Phú Quốc (Kiên Giang), đâu đâu cũng thấy xuất hiện những tàu đánh cá được trang bị giàn đèn cực mạnh. Theo những chủ tàu trên đảo Phú Quốc, nghề khai thác thuỷ sản bằng pha xúc kết hợp với ánh sáng do các tàu từ miền Trung vào đây khai thác. Lúc đầu chỉ có vài trăm chiếc tàu, rồi số lượng cứ thế tăng dần.

Trần Văn Lam, ngư dân ở Phú Yên, cho biết: "Đầu tư cho một giàn đèn khoảng 10-20 triệu đồng, đánh bắt vào ban đêm nên hiệu quả rất cao, nếu gặp cá đánh khoảng vài chuyến là lấy lại vốn". Chẳng thế mà mọi tàu đều đổ xô đầu tư vào giàn đèn. Ngay cả đội tàu gần 2.000 chiếc của đảo Phú Quốc cũng đã chuyển sang sử dụng ánh sáng để đánh bắt.

Phổ biến nhất hiện nay là các loại ánh sáng kết hợp với lưới bao, ánh sáng với pha xúc hoặc câu... Mặc dù khai thác thuỷ sản bằng ánh sáng không nằm trong danh mục bị cấm, nhưng để hạn chế mức độ huỷ diệt nguồn tôm cá trên biển, Bộ Thuỷ Sản đã có quy định về cường độ ánh sáng, phạm vi hoạt động và giới hạn vùng nước khai thác quanh năm. Cụ thể: Không được sử dụng nguồn sáng trên 5.000W đối với nghề pha xúc, nghề lưới câu là trên 2.000W. Còn lại các nghề khác hạn chế thấp nhất nguồn ánh sáng khi khai thác. Nhưng trên thực tế, các chủ tàu đều sử dụng nguồn sáng cao hơn mức quy định cho phép. Đặc biệt đối với nghề pha xúc, lưới vây sử dụng ánh sáng từ 20.000 W đến 30.000 W. Với cường độ ánh sáng như vậy thì không một con cá nào sống sót.

Đội tàu Kiểm ngư Kiên Giang hiện đông nhất nước với 9 chiếc, 27 nhân viên, kiêm luôn công tác cứu hộ cứu nạn. Tuy nhiên, họ phải tuần tra trên vùng biển rộng 63.000 km2, tính ra mỗi người phải bảo vệ 2.500 km2 mặt biển. Trong những năm qua, Chi cục bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản tỉnh Kiên Giang cũng đã thực hiện thường xuyên tuần tra, đóng chốt trên các ngư trường trọng yếu. Nhưng tình trạng tàu đánh bắt bằng ánh sáng vẫn chưa có dấu hiệu suy giảm. Hiện nay, khoảng 2.000 tàu đánh cá bằng lưới đèn từ mọi miền đánh bắt trên ngư trường này. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng "loạn" tàu lưới đèn là mức phạt 200.000 - 500.000 đ/vụ vi phạm (kèm theo tịch thu phương tiện ánh sáng) chưa nghiêm. Các chủ tàu vi phạm có thể "lấy lại vốn" một cách nhanh chóng. Hơn nữa, lực lượng tuần tra phải bắt được quả tang, phải có chứng cứ mới lập biên bản xử phạt.

Kỹ thuật đánh bắt bằng giàn đèn có thể thực hiện quanh năm và khai thác ngay từ ngoài khơi. Vì thế mà nghề đánh lưới vây truyền thống đang bị bóp chết, hàng loạt chủ tàu lưới vây "sống dở chết dở".

Ông Nguyễn Văn Hào, một chủ lưới bao cá cơm ở Phú Quốc bức xúc: "Dùng lưới bao, chúng tôi đi tìm luồng cá, chỗ nào nhiều mới bủa vây, cá cơm khai thác tỷ lệ không quá 5% cá tạp. Nước mắm sau khi chế biến có vị béo, độ đạm cao, màu đẹp". Thời vụ đánh bắt chính từ tháng 6 đến tháng 11 hằng năm. Các nhà thùng lâu nay vẫn muối các loại cá: than, đỏ, sọc tiêu, sọc phấn và phấn chì. Với cách đánh bắt này, trong nhiều năm qua, nguồn nguyên liệu cá cơm ở Phú Quốc luôn ổn định về số lượng và đảm bảo chất lượng.

Trong khi đó tàu "lưới đèn" dùng ánh sáng cực mạnh sẽ bắt tất cả các loại cá tôm từ nhỏ đến to. Mỗi tàu 90 mã lực mỗi đêm đánh bắt được khoảng 5-6 tấn hải sản các loại. Nhưng tỉ lệ cá tạp, kém chất lượng lên tới 30%. Chính vì số lượng lớn như thế nên công đoạn muối cá cơm trên tàu sẽ không đạt tiêu chuẩn do không đủ nhân công để phân loại, chất lượng cá không tốt.

Bà Nguyễn Thị Tịnh, Chủ tịch hiệp hội nước mắm Phú Quốc, cho biết: "Phú Quốc mỗi năm cần trên 10.000 tấn cá cơm để sản xuất nước mắm, riêng 1.000 tàu làm nghề lưới bao cá cơm truyền thống của địa phương cũng đáp ứng đủ. Nguồn cá nổi trên ngư trường Kiên Giang không phải di cư từ xa đến mà có tính ổn định trong vùng, do đó nếu cứ tiếp tục khai thác ồ ạt và tận diệt, chẳng bao lâu nguồn cá cơm làm ra thứ nước mắm Phú Quốc sẽ không còn".

Thứ trưởng Bộ Thuỷ sản Nguyễn Thị Hồng Minh cho rằng: "Phải quy định thời gian và sản lượng cho phép, nếu không thương hiệu Nước mắm Phú Quốc sẽ bị mai một dần vì nguồn nguyên liệu cạn kiệt".

(Theo Nông Nghiệp)