Dùng vi khuẩn phục chế các bức bích họa cổ

Một góc bức tranh trước và sau phục chế bởi Pseudomonas stutzeri.

Các nhà nghiên cứu Italy đã thành công trong việc phục chế một bức bích họa từ thế kỷ 14 nhờ một chủng vi khuẩn có tên gọi Pseudomonas stutzeri. Những sinh vật bé nhỏ này phân huỷ các hợp chất hữu cơ bám trên bề mặt họa phẩm, để lộ những hình ảnh mà trước đó mờ ảo như trong sương mù.

Tác phẩm được khôi phục là bức "Conversion of St. Efisio" của danh họa Spinello di Aretino. Đây là một phần trong chùm tranh bích họa thế kỷ 14-15, trang hoàng cho khoảng 2.000 mét vuông tường trong nhà mồ Camposanto ở Pisa.

Những bức bích họa này được xem như những kiệt tác của nghệ thuật vẽ tích thánh do các danh họa thời kỳ tiền Raphael thực hiện (điển hình trong số đó có Buonamico Buffalmacco, Piero di Puccio, Antonio Venziano, Spinello di Aretino và Benozzo Gozzoli). Chúng trở nên cực kỳ phổ biến vào thế kỷ 18-19.

Năm 1944, người Mỹ đã thả một quả bom xuống Camposanto. Không lâu sau đại chiến II, một dự án phục chế lớn bắt đầu được thực hiện. Người ta gỡ các bức bích họa ra khỏi tường và dùng hồ dính gắn chúng lên những tấm vải căng trên các khung amiăng. Tuy nhiên, thứ hồ dính này bị phong hoá dần theo thời gian, và gần đây là việc sử dụng ammoni carbonat như một chất làm sạch đã khiến nhiều phần của bức tranh bị mủn nát.

“Tác phẩm của Spinello đi Aretino ở trong tình trạng hư hại nặng. Những mảnh màu chắc chắn đã biến mất nếu chúng tôi sử dụng dung dịch hoá chất để làm sạch. Vì thế chúng tôi cho rằng tốt hơn nên sử dụng vi khuẩn Pseudomonas stutzeri, vì chúng phân hủy các hợp chất hữu cơ rất nhanh. Kết quả thật đáng kinh ngạc", Claudia Sorlini, thuộc khoa Khoa học và Kỹ thuật thực phẩm và vi sinh của Đại học Milan, nhận định.

Sống trong đất trồng và trầm tích, loại vi khuẩn này ăn được nitơ, đồng thời có thể phân huỷ một trong những chất ô nhiễm độc nhất thế giới là tetrachloroethylene. Do vậy, chúng đủ sức để phá huỷ các hợp chất tích luỹ trên các tác phẩm nghệ thuật cổ.

Sorlini và cộng sự đã nuôi cấy dòng vi khuẩn Pseudomonas stutzeri A29 trong phòng thí nghiệm rồi áp chúng lên bề mặt tranh bằng những miếng gạc. Trong khoảng 6-12 tiếng, vi khuẩn làm sạch tới 80% bức tranh. Phần dư còn lại được bỏ đi bằng các enzyme. Công việc “điều trị” kết thúc bằng việc rửa nhẹ bức bích họa.

Đây là lần đầu tiên, một chủng vi khuẩn được sử dụng để phục chế các tác phẩm nghệ thuật như vậy. Sau thành công này, các nhà nghiên cứu đã có kế hoạch sử dụng vi khuẩn trên đá vôi và các tượng đài bằng đá cẩm thạch, trong nỗ lực loại bỏ những mảng bám đen. Công việc sẽ sớm được bắt đầu ở Hy Lạp, tại nhà hát Epidaurus.

B.H. (theo Discovery)