Sọ cổ tái hiện buổi bình minh của loài người

Một chiếc sọ mới tìm thấy ở Herto.

Ba chiếc sọ người hiện đại được đánh giá là cổ nhất và tốt nhất trên thế giới vừa được tìm thấy tại Ethiopia, mở ra một chương mới trong cuộc truy tìm gốc tích của chúng ta. Sọ của hai người lớn và một đứa trẻ, có tuổi khoảng 160.000 năm, đã làm lệch hẳn cán cân tranh cãi xuất xứ loài người sang giả thuyết Di cư khỏi châu Phi.

Hóa thạch cho thấy người Herto có thể giống như thế này.

Ba chiếc sọ này lộ ra từ lớp trầm tích cát của một con sông cổ trong làng Herto, thuộc vùng Afar ở phía đông Ethiopia. Chúng mang những đặc điểm rõ nét của người hiện đại (người Homo sapiens) như trán cao, mặt phẳng, trong khi vẫn giữ lại một số nét nguyên thủy, như sọ to, dài hơn và xương lông mày nhô cao hơn.

Sự khác biệt nhỏ nhưng quan trọng ấy đã gây bối rối cho nhóm các nhà khoa học Ethiopia - Mỹ. Họ không thể xếp chúng vào người Homo sapiens, nhưng lại cũng không thể phân thành một giống người mới. Thay vì thế, nhóm nghiên cứu đã xếp những hóa thạch này vào một phụ loài của người hiện đại, có tên gọi là Homo sapiens idaltu (idaltu theo tiếng địa phương Afar nghĩa là già hơn).

“Các mẫu vật này quan trọng bởi chúng đã lấp đầy khoảng trống giữa những dạng người cổ xưa hơn ở châu Phi và người hiện đại thực sự mà chúng ta nhìn thấy cách đây 100.000 năm”, giáo sư Tim White, Đại học Berkeley ở California, trưởng nhóm khai quật, tuyên bố. Ông cho biết phát hiện mới này đã cung cấp bằng chứng mạnh mẽ cho thấy, Homo sapiens chỉ có thể khởi phát từ châu Phi.

Người Homo sapiens xuất hiện từ khoảng 100.000-300.000 năm trước, và các cuộc tranh cãi khoa học hiện nay xoay quanh việc liệu họ chỉ có một nguồn gốc duy nhất ở châu Phi, hay còn được hưởng dòng máu từ những giống người khác như Homo erectus và Neanderthal (sống ở châu Âu, Cận Đông, Trung Á hơn 100.000 năm trước), thông qua việc kết hôn chéo.

Một khó khăn cho các nhà khoa học trong việc thẩm định này là hồ sơ hóa thạch ở châu Phi rất sơ sài. Nếu như những hóa thạch khoảng 100.000 năm tuổi trở lại đây còn khá tốt, thì ngược lại, từ thời điểm đó trở về trước, những mẫu vật hoặc là quá rời rạc, hoặc khó xác định tuổi. Chính vì thế, 3 chiếc sọ mới tìm thấy với tuổi được suy đoán chính xác (khoảng 154.000-160.000 năm) đã làm sáng tỏ phần nào vấn đề đó.

Vì cả ba hộp sọ đều mang nhiều đặc điểm của người hiện đại, và họ đã tồn tại ở châu Phi cách đây 160.000 năm, nên điều đó có nghĩa là chúng ta không thể là hậu duệ của các giống người khác như Neanderthal.

Phát hiện này được chào đón bởi những nhà khoa học thiên về giả thuyết “Di cư khỏi châu Phi”. Theo đó, tất cả người hiện đại này nay đều xuất phát từ một nhóm nhỏ người sống ở châu lục đen vào khoảng 200.000 năm trước. Nhóm người này đã tiến hóa ở đây rồi mới tản ra khắp thế giới, chứ không phải họ đồng thời tiến hóa trên các khu vực khác nhau.

Ba hộp sọ hóa thạch trên được tìm thấy vào năm 1997, cùng với nhiều công cụ đá và xương động vật khác. Tuy nhiên, hộp sọ của em bé bị vỡ làm gần 200 mảnh, vung vãi trên vùng rộng hàng trăm mét vuông. Do đó, các nhà khoa học phải mất gần 2 năm để khôi phục nó. Một mặt của hộp sọ được đánh bóng lên, có lẽ là một phần của một nghi thức tôn giáo cổ nào đó. Ngoài ra, vài dấu ấn kỳ lạ trên những chiếc sọ này cũng kích thích trí tò mò của nhà khoa học, chẳng hạn một trong hai chiếc sọ người lớn có nhiều rãnh khía, được tạo ra bởi một công cụ đá.

B.H. (theo BBC, NewScientist)