Hôm nay khởi công dự án tu bổ hai pho tượng chùa Đậu

Tượng nhà sư Vũ Khắc Trường bị hư hại nặng.

Sau hai tháng trì hoãn, sáng nay, lễ khởi công dự án tôn tạo hai pho tượng xá lợi cực hiếm ở Việt Nam đã diễn ra tại chùa Đậu, xã Nguyễn Trãi, huyện Thường Tín, Hà Tây. Công trình dự kiến hoàn tất vào cuối tháng 10 và sẽ trả lại hình dạng gần giống ban đầu cho hai nhà sư. 

Đây là hai pho tượng từ thế kỷ 17 của nhà sư Vũ Khắc Minh và Vũ Khắc Trường - loại tượng "bó cốt bằng sơn ta" lần đầu tiên được phát hiện ở Việt Nam. Thực chất đó là di hài của hai nhà sư viên tịch trong tư thế ngồi thiền nguyên dạng, bên trong không hề có kim loại hay gỗ làm cốt. Hai pho tượng nay đã xuống cấp, đặc biệt là tượng nhà sư Vũ Khắc Trường, nên cần được tu bổ gấp.

Nhóm nghiên cứu gồm 5 người, chịu trách nhiệm ở các khâu: chuẩn bị sơn ta, làm tượng, đổ thạch cao, bảo quản…. PGS nhân chủng học Nguyễn Lân Cường, chủ nhiệm dự án, sẽ quản lý chung về mặt kỹ thuật cũng như chụp ảnh các khâu tiến hành.

Từ nay đến tháng sáu, nhóm sẽ cố gắng tu bổ xong tượng sư Vũ Khắc Minh (bị hư hại nhẹ), đồng thời rút kinh nghiệm trước khi chuyển sang khôi phục tượng sư Trường, bị hư hại nghiêm trọng hơn nhiều.

Ông Cường cũng biết, do bị trì hoãn khá lâu (để thuyết phục sự đồng thuận từ phía nhà chùa) nên việc tu bổ sẽ rơi vào những tháng mùa mưa, và có thể làm chậm tiến độ công trình. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đều tỏ ra quyết tâm sẽ hoàn thiện cả hai pho tượng vào cuối tháng 10.  

Quy trình bảo quản hai pho tượng

Đối với tượng nhà sư Vũ Khắc Minh, do chỉ bị hư hại nhẹ (nứt trên đỉnh đầu và quanh hai đầu gối), nên công đoạn tu bổ khá đơn giản. Đầu tiên, các nhà nghiên cứu sẽ phun hóa chất vào trong pho tượng qua các vết nứt để diệt khuẩn và nấm mốc, nhằm loại trừ nguy cơ phá hủy xương từ bên trong. Tiếp đó, họ tạo khuôn thạch cao của bức tượng và dùng khuôn này để đúc một bản sao cũng bằng thạch cao. Tượng đối chứng sau đó sẽ được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Hà Tây.

Nhóm nghiên cứu sẽ trám các vết nứt trên tượng bằng vật liệu truyền thống, giống với vật liệu phủ ban đầu (gồm mạt cưa, giấy bản, đất mối đùn...). Sau cùng, tượng được phủ sơn ta nhiều lần, nhằm đảm bảo màu sắc như cũ, và đứng xa 2 mét không nhận ra chỗ tu bổ. Toàn bộ quy trình mất khoảng 1 tháng.

Riêng với tượng nhà sư Vũ Khắc Trường, do bị hư hại nặng nề hơn, nên các nhà khoa học dự tính sẽ cần tới 5 tháng tu bổ. Tượng có một lỗ thủng ở chính ngực, bị vỡ toàn bộ bàn tay, ống chân, để lộ cả xương đùi và xương chày. Lớp vật liệu ngoài đã mủn nát, động vào là rơi lả tả. Phó giáo sư Cường cho biết, phải kê kích thì pho tượng mới giữ được như tư thế hiện nay. Mặt khác, vì đã được phục chế một lần cách đây khoảng 100 năm, nên nhiều đặc điểm trên tượng có sai sót về mặt giải phẫu.

Với pho tượng này, các nhà khoa học cũng sẽ diệt khuẩn giống như với tượng sư Vũ Khắc Minh. Tiếp đó, họ sẽ nặn một bức tượng bằng đất sét, giống hệt pho tượng thật (để làm đối chứng), rồi đổ khuôn thạch cao từ tượng đất này. Bên trong khuôn được phủ một lớp sơn, tương ứng với phần chân bị hư hại. Sau đó, phần sơn trong khuôn được lấy ra, gắn riêng lên chỗ hư hại này. Cuối cùng, toàn bộ pho tượng được sơn phủ nhiều lần, dày 2 mm. 

Sau khi tu bổ, hai pho tượng sẽ được bảo quản trong lồng kính kín chứa khí nitơ. Lồng kính lại được đặt trong một khán gỗ. Đây là môi trường bảo quản phù hợp với điều kiện nông thôn.

Nhật Minh