Di chỉ Cát Tiên có thể xuất hiện từ thế kỷ 4?

Kết thúc đợt khai quật lần thứ 6, kéo dài hơn 40 ngày tại di chỉ Cát Tiên (Lâm Đồng), đã hé lộ nhiều thông tin bất ngờ, cho thấy cư dân của thánh địa cổ xưa từng giao lưu mạnh với các nền văn hóa khác, và có thể nơi đây đã tồn tại một tiểu quốc nằm trong vương quốc Phù Nam.

Tại di chỉ gò số 6 ở xã Quảng Ngãi, huyện Cát Tiên (Lâm Đồng), các nhà khoa học của Trung tâm khảo cổ học, Viện khoa học xã hội TP HCM, đã phát hiện phế tích của một đền thờ gạch có hình vuông (3,35x3,35 m), tiền điện xây theo hình bán nguyệt chưa hề thấy trước đây. Sâu xuống hơn 3 mét xuất lộ một trụ gạch, trong lòng chứa nhiều mảnh kim loại bằng vàng, trạm khắc hình các vị thần trong đạo Bà La Môn như Siva, Vishnu, Ganesa mình người đầu voi, và đặc biệt là hình đức Phật.

Tại đây, nhóm khảo cổ còn tìm được một hộp kim loại bằng bạc hình bầu dục, kích thước 9x18 cm, trên nắp chạm nổi hình một con sư tử oai vệ, lông bờm dài trong tư thế nằm soãi mình (có thể là vật dụng cúng tế?). Tiến sĩ Đào Linh Côn, giám đốc trung tâm, nhận định, hình sư tử mang dáng dấp của yếu tố văn hóa bên ngoài, rất giống với nền văn hóa Lưỡng Hà.

Không xa di chỉ này, đoàn khai quật cũng đã phát hiện một kiến trúc mộ chum, trong đó ngoài tro, than, xương còn có đồ tùy táng là những bông hoa nhỏ tám cánh bằng kim loại.

Cách gò số 6 vài trăm mét là một phế tích kiến trúc gạch khác không có bậc tam cấp, dài đến 5,7 mét và rộng 40 cm, có dấu vết của một yoni (phần âm của tín ngưỡng phồn thực, thờ ngẫu tượng linga-yoni). Theo các nhà khoa học, kiến trúc này chính là một sommasutra: Mỗi khi hành lễ, nước được dội lên linga-yoni phía trong, hóa thành nước thánh, theo vòi chảy ra máng thiêng, từ đó được sử dụng để xức hoặc rắc lên tín đồ, mang lại sự an lành, may mắn, đem đến nhiều con cái…

Cũng ở xã Quảng Ngãi, các nhà khảo cổ đã tìm thấy một hệ thống máng dẫn nước lớn bằng gạch rộng 1 mét, cao 60 cm, lòng máng rộng 40 cm, dự đoán có thể chạy dài hàng trăm mét đi qua nhiều đền tháp khác trong quần thể.

Theo tiến sĩ Bùi Chí Hoàng, một thành viên của đoàn nghiên cứu, những phát hiện lần này là bằng chứng cho thấy cư dân của thánh địa Cát Tiên cổ đã có sự giao lưu mạnh mẽ với bên ngoài, và khung niên đại của di tích có thể sớm hơn nhận định ban đầu (thế kỷ 8-11), vào khoảng thế kỷ 4-9 sau Công nguyên. Đoàn nghiên cứu cũng không loại trừ khả năng tại Cát Tiên từng tồn tại một tiểu quốc nằm trong vương quốc Phù Nam, nhưng đã biến mất từ lâu.

Ngoài ra, khi khai quật cách điểm nói trên 15 km, tại thôn 3 và 4, xã Đức Phổ huyện Cát Tiên, nhóm nghiên cứu còn phát hiện phế tích một đền tháp hình chữ nhật (lần đầu xuất hiện ở quần thể di tích Cát Tiên) dạng bẻ góc. Tại đây, ngoài những tấm kim loại màu vàng in hình ảnh tín ngưỡng tôn giáo, một con dấu bằng đá khắc hoa văn và in chữ cổ, họ còn tìm ra những hiện vật bằng đồng mang “hơi thở” từ vùng Địa Trung Hải - văn hóa Hi La như ống, vòng có núm, chày, ly cốc chân cao, chuông nhỏ… đều bằng đồng.

(Theo Tuổi Trẻ)