Xuống đáy hồ tìm lại lịch sử khí hậu

Hồ Bosumtwi hình thành từ một hố thiên thạch rộng hơn 2 km.

Khoảng 30 nhà khoa học từ hơn 10 quốc gia đang chuẩn bị để khoan hai hố sâu xuống đáy hồ Bosumtwi ở Tây Phi. Họ hy vọng vào cuối năm tới sẽ đưa được lên mặt đất những mẫu trầm tích, mang dấu ấn của sự chuyển tiếp giữa mùa mưa và mùa khô trong vùng này hơn 1 triệu năm qua.

Dự án trị giá gần 2 triệu USD, nhằm thu thập những dữ liệu khí hậu cổ xưa nhất trong thời kỳ tiến hoá của con người ở châu Phi, và giúp chúng ta hiểu rõ hơn vai trò "chiếc bơm nhiệt" của vùng nhiệt đới trong hệ thống khí hậu thế giới.

“Rất ít hồ có trầm tích cổ như vậy”, trưởng nhóm nghiên cứu, Christian Koeberl của Đại học Vienna (Áo), cho biết.

Hồ Bosumtwi được hình thành khi một thiên thạch có đường kính khoảng 2 km văng xuống vùng đất thuộc Ghana ngày nay. Mùa mưa, những cơn gió mùa từ Đại Tây Dương trút nước vào đó, để rồi đến mùa khô, nước bị bốc thành hơi dưới sức nóng của những đợt gió từ sa mạc Sahara và vùng Sahel ở phía bắc tới, mang đi. Các lớp trầm tích ở đây (chứa khoáng chất và các hóa thạch nhỏ bé) đã ghi lại những chu kỳ này. Chúng hầu như không bị xáo trộn hay xê dịch, do không có con sông nào chảy vào hồ, và do trong lòng nó, cũng không hề có các vết nứt.

“Bosumtwi tương đối nhỏ, và trên phương diện nào đó, nó chính là một chiếc máy đo mưa cổ đại chính xác, ghi lại hoạt động của gió mùa tây Phi”, Christopher Scholz, một thành viên trong đoàn nghiên cứu, giải thích. Việc phân tích các mẫu trầm tích cũng cho phép các nhà nghiên cứu xác định thành phần hóa học của thiên thạch đã tạo ra miệng hố này và so sánh nó với các vật thể trong vũ trụ.

Dự kiến mỗi hố khoan sâu 1 km và có đường kính 6 cm. Các mẫu được lấy ở những độ sâu cách nhau 3 mét, rồi được lưu trữ trong nhiều năm để nghiên cứu.

Cũng trong năm tới, nhóm khoa học dự kiến sẽ khoan xuống hồ Malawi ở Đông Phi. Chiếc hồ này được lấp đầy bởi trầm tích của các con sông, và dưới chân nó là một đứt gãy lớn. Việc so sánh trầm tích của hai hồ sẽ giúp các nhà khoa học làm sáng tỏ ảnh hưởng của khí hậu ở cùng một thời điểm trên hai bờ đối diện của châu Phi.

B.H. (theo Nature)