Phát hiện bất thường về khủng long 4 cánh ở Trung Quốc

Microraptor gui với 4 chi phủ đầy lông vũ.

Chưa bao giờ có những mẫu vật lạ lùng như vậy: những hóa thạch khủng long có 4 chi mà cả 4 đều phủ đầy lông vũ. Phát hiện tại tỉnh Liêu Ninh (đông bắc Trung Quốc) này càng khiến các nhà khoa học tin chắc rằng chim là hậu duệ của khủng long.

Nhà khảo cổ học Xing Xu và cộng sự, thuộc Viện Cổ sinh vật học và Cổ nhân chủng học Động vật có xương sống Bắc Kinh, đã tìm thấy 6 mẫu vật như vậy trong một lớp hóa thạch ở tỉnh Liêu Ninh. Mỗi con dài khoảng 77 cm. Chúng thuộc về một loài khủng long hoàn toàn mới, có tên khoa học là Microraptor gui, thuộc chi Microraptor đã biết trước đây. Điều đặc biệt là hai chi sau của chúng cũng có lông vũ, sắp xếp theo cấu trúc tương tự như của lông vũ trên cánh chim hiện đại ngày nay. “Tôi chưa từng thấy con vật nào mà lông vũ lại mọc ở chân. Điều này quả thực là bất thường”, Xing Xu nói.

Minh họa về Microraptor gui.

Các nhà nghiên cứu tin rằng những con vật này đã sống vào khoảng 124-145 triệu năm trước, trên các cành cây. Chúng chuyền từ cành này sang cành khác bằng cách dang rộng hai đôi cánh, và lượn đi, rất giống như cách di chuyển của những con sóc ngày nay. Nói cách khác, chúng là thế hệ chuyển tiếp giữa các sinh vật đi trên mặt đất và các sinh vật biết bay.

Phát hiện này có thể tiếp thêm "dầu" vào cuộc tranh cãi lâu nay giữa hai giả thuyết về tiến trình tiến hóa từ khủng long thành chim.

Giả thuyết thứ nhất lập luận rằng, tổ tiên cổ đại của chim là những động vật chạy dưới đất. Chúng dùng cánh để tăng tốc độ khi gặp kẻ thù, và cuối cùng nâng cơ thể lên khỏi mặt đất, dần dần trở thành loài biết bay. Đã có không ít bằng chứng ủng hộ giả thuyết này, và gần đây nhất, tuần trước, tiến sĩ Kenneth P. Dial, đại học Montana (Mỹ) thông báo rằng, chim non có thể trốn tránh kẻ thù mà không cần biết bay, chỉ bằng cách vỗ cánh và leo vút lên thân cây, hoặc các sườn dốc đứng.

Đối lập với quan điểm trên, giả thuyết thứ hai tin chắc khả năng bay xuất hiện khi khủng long lượn từ trên cây xuống (giống như kiểu chuyền cành của sóc). Lý do đơn giản ở đây là, với việc leo lên cây và buông mình xuống đất, con vật sẽ dễ dàng tạo lực nâng hơn nhiều so với khi vươn mình từ dưới đất bay lên. Rất nhiều loài vật sống trên cây, như ếch, sóc, thằn lằn và rắn cũng đã trở thành chuyên gia nhảy dù như vậy, thậm chí chúng còn chao liệng nữa. Cứ theo lập luận ấy, thì không có lý gì ngăn cản loài chim tiến hóa theo cách tương tự: chúng cũng tập lượn trước khi thực sự biết bay. Để chứng minh cho giả thuyết này, người ta phải tìm ra một con khủng long có lông vũ, thích nghi với đời sống trên cây hơn là trên mặt đất. Microraptor gui đã thỏa mãn được mọi yêu cầu đó.

Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, 4 chiếc cánh tuy lý tưởng cho hoạt động lượn, nhưng lại bất hợp lý cho động tác vỗ cánh bay (cần tốn nhiều năng lượng hơn). Do đó, muốn tiếp tục tiến hóa để trở thành chim thực sự, đôi cánh sau của động vật phải tiêu biến và trở lại thành chi, giúp chúng có thể đi lại và bám chặt vào cành cây.

Các nhà nghiên cứu sẽ tiếp tục tìm hiểu hông và vai của Microraptor gui, nhằm đánh giá chính xác khả năng dang rộng cánh của chúng khi thích nghi với tư thế lượn. Điều này đặc biệt quan trọng trong trường hợp các chi sau, vì ở khủng long, hai chi này được giấu vào dưới cơ thể, chứ không lộ ra sờ sờ hai bên sườn như ở bò sát.

B.H. (theo Nature, Discovery)