Lò gạch liên tục kiểu đứng có ra đời quá muộn?

Hiệu quả của lò gạch liên tục kiểu đứng sẽ gấp nhiều lần so với lò kiểu cũ.

Trong khi dự án “Lò gạch liên tục kiểu đứng hiệu suất cao” nhận được sự ủng hộ của nhiều nhà khoa học, cũng như người dân trong vùng dự án, thì nó lại không được sự đồng tình của các nhà quản lý về xây dựng.

Dự án “Lò gạch liên tục kiểu đứng hiệu suất cao” do Quỹ môi trường LHQ tài trợ, được Hội khoa học kỹ thuật Nhiệt Việt Nam và Viện khoa học công nghệ Nhiệt - Lạnh thuộc ĐH Bách Khoa Hà Nội thực hiện tại tỉnh Hưng Yên. Quy mô của dự án là xây dựng 6 lò gạch kép (mỗi lò kép gồm 2 lò đơn xây chung tường với nhau). Trong đó, xã Xuân Quang, huyện Văn Giang, được xây 3 lò. Dự án bắt đầu từ ngày 4/6/2001 và sẽ kết thúc ngày 4/3/2003.

Kết quả sản xuất thử nghiệm trên chiếc lò đơn đầu tiên cho thấy, hàng triệu viên gạch đã đạt các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật. So với lò nung gạch thủ công thông thường, lò nung liên lục kiểu đứng tiêu hao năng lượng thấp hơn, thải ít khí hơn và chất lượng sản phẩm cao hơn. Đặc biệt, đầu tư xây lò thấp và có thể xây theo bất kỳ công suất nào.

Cụ thể, lượng khói thải của lò thủ công cao hơn lò liên tục kiểu đứng 11,5 lần và lượng tro thải cao gấp 5 lần. Tính chung, mỗi năm, lò liên tục kiểu đứng có công suất 4 triệu viên tiết kiệm được 75 triệu đồng tiền nhiên liệu so với lò thủ công cùng công suất, đồng thời giảm 462 tấn khí CO2 và 1,62 tấn khí SO2. Các chỉ tiêu về bụi, khí CO, NOx và các hợp chất carbon khác cũng đã được Trung tâm Công nghệ và Xử lý môi trường, Bộ Tư lệnh hóa học (Bộ Quốc phòng), xác nhận nằm trong giới hạn cho phép, và ở mức thấp hơn nhiều so với các lò thủ công.

Ông Nguyễn Quý Mão, chủ lò gạch liên tục kiểu đứng ở xã Xuân Quang, cho biết nếu triển khai rộng kiểu lò này sẽ hạn chế được tình trạng phá rừng lấy củi để đốt gạch. Vì kiểu lò này tốn rất ít củi, chỉ cần 150 kg cho lần đốt đầu tiên và cứ thế, lò sẽ liên tục hoạt động quanh năm. Còn đối với lò thủ công, mỗi lần nung là một lần đốt và “ngốn” từ 1 đến 1,5 tấn củi mỗi lần. Ngoài ra, để sản xuất 10 vạn gạch, lò thủ công phải tiêu hao hết 16 tấn than, còn lò loại mới chỉ hết 6-9 tấn.

Về hiệu quả kinh tế, nếu đầu tư cho một cụm lò gạch liên tục kiểu đứng kép, công suất 4 triệu viên/năm, thì kể cả thiết bị nâng, chỉ hết khoảng 200 triệu đồng. Ông Trương Duy Nghĩa, Phó chủ tịch Hội khoa học kỹ thuật Nhiệt Việt Nam, nhận định công nghệ lò gạch nung liên tục kiểu đứng sẽ là giải pháp để thay thế các lò thủ công và có thể thay thế trong thời gian ngắn. Đến nay, lãnh đạo nhiều địa phương lân cận cùng các chủ lò gạch đã đến Hưng Yên tham quan, và đề nghị được chuyển giao công nghệ này.

Tuy nhiên, công nghệ lò nung liên tục kiểu đứng lại bị các nhà quản lý của Bộ Xây dựng từ chối, do không nằm trong quy hoạch phát triển của ngành đã được duyệt. Theo quy hoạch này, đến năm 2010, giải pháp thay thế dần và tiến tới xóa bỏ các lò gạch thủ công lạc hậu không phải là các lò nung liên tục kiểu đứng, mà là lò gạch tuynen, với công nghệ hiện đại. Nói cách khác, việc đưa ra giải pháp thay thế mang tính trung gian ở thời điểm này là quá muộn.

Ông Tống Văn Nga, Thứ trưởng Bộ Xây Dựng, cho biết việc hạn chế đầu tư các lò gạch kiểu này là rất cần thiết, bởi dù sao, đây vẫn là mô hình sản xuất nhỏ, manh mún, điều kiện làm việc của công nhân vẫn mang tính thủ công, nặng nhọc, thường xuyên phải tiếp xúc với khí độc. Theo ông, “việc hạn chế là nhằm giải quyết bài toán tổng thể như bảo vệ môi trường, duy trì cảnh quan, tiết kiệm nguyên liệu đầu vào, nâng cao chất lượng sản phẩm.... Nói rộng hơn là sự phát triển bền vững”, và ông kiên quyết phản đối việc triển khai công nghệ này vào Việt Nam.

Như vậy, nguyên nhân bất đồng là do các cơ quan chưa có sự phối hợp chặt chẽ. Các cán bộ dự án thông qua giải pháp lò nung liên tục kiểu đứng nhằm khắc phục tình trạng sản xuất thủ công như hiện nay, trong khi cơ quan quản lý Nhà nước về xây dựng lại hướng tới tầm nhìn tổng thể hơn đối với toàn ngành.

Tuy nhiên, theo ông Lê Văn Minh, chủ tịch UBND xã Xuân Quang, trong thời gian qua, không có đại diện nào của Bộ Xây dựng đến “khảo sát thực tế” cả. Và nếu vậy thì không thể có số liệu chính xác để đưa đến các kết luận trên. Phía Bộ Xây dựng lại cho rằng, cơ quan thực hiện dự án đã “âm thầm” triển khai mà không hề lưu tâm đến quy hoạch phát triển ngành vật liệu xây dựng đã được phê duyệt.

Hiện tại, các bên liên quan đang chuẩn bị những điều kiện cần thiết để trao đổi lại với nhau, nhằm xem xét dự án "lò gạch liên tục kiểu đứng hiệu suất cao" một cách nghiêm túc hơn, trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

(Theo Đầu Tư)