Nền văn minh Maya sụp đổ vì thảm họa môi trường

Một đền thờ của người Maya ở Guatemala.

Vì sao người Maya lại rời bỏ những trung tâm văn hóa rực rỡ do chính họ dựng lên ở Trung Mỹ, đó vẫn là một bí ẩn lớn với các nhà khảo cổ. Một nhóm khoa học sau nhiều năm thu thập bằng chứng đã đưa ra giả thuyết: Người Maya từ bỏ những trung tâm đô thị vì họ đã gây ra thảm họa môi trường lớn.

Cách đây 4.000 năm, những người Maya đầu tiên di cư đến vùng đất trũng ở Trung Mỹ. Sau thời tiền cổ điển, tức là khoảng 200 năm sau Công nguyên, họ đột ngột dời bỏ tất cả các đô thị xây lên. Ngày nay, xung quanh đó chỉ là những vùng đất trũng khô cằn, hoặc đầm lầy rậm rạp. Lâu nay, các nhà khoa học vẫn hỏi rằng, tại sao người Maya lại có thể chọn một vị trí bất tiện như vậy để lập thành phố?

Từ năm 1997, nhà nhiếp ảnh Nicholas Dunnung (Australia) và nhà nhân chủng học Vernon Scarborough, Đại học Cincinnati (Mỹ), đã làm 42 cuộc khai quật ở 5 khu di cư tại Tây Bắc Belize và Đông Bắc Guatemala. Dưới mặt đất vài mét, họ chạm phải một lớp đất thịt màu mỡ trải rộng nhiều kilomét vuông, mà ở đó còn dấu tích hóa thạch của phấn hoa, cây trồng và ngũ cốc. Có lẽ cách đây 4.000 năm, cả khu vực này đã được phủ bởi một lớp nước mỏng, đất đai rất màu mỡ, thích hợp cho trồng trọt và chăn nuôi.

Một bức tượng của người Maya.

Các nhà khoa học cũng tìm ra bằng chứng cho thấy khoảng 400 năm trước Thiên Chúa, những vùng đất màu mỡ này đã dần dần biến thành đầm lầy. Và khoảng 100 năm sau Công nguyên, nước mặt bị biến mất. Nguyên nhân chính của sự thay đổi sinh thái này, theo các nhà khoa học, là do người dân Maya đốt phá quá nhiều nhiều rừng rậm để làm đất canh tác. Việc phá vỡ hệ thực vật dẫn tới hậu quả là những lớp đất thịt màu mỡ ở các vùng đất trũng bị "cát hóa" gần hết (Hiện tượng này có thể hiểu là mưa rừng làm cát sỏi trôi xuống các vùng đất trũng, tạo thành lớp trầm tích có hại cho canh tác).

Sau mấy trăm năm, lớp trầm tích này dày tới 3-4 mét, thu hẹp diện tích trồng trọt của người Maya. Khi không còn đất để canh tác, dân chúng đã phải từ bỏ những trung tâm đô thị mà họ đã cất công xây dựng mấy nghìn năm. Thế là, những thành quách, đền đài, biểu tượng của một nền văn hóa rực rỡ, đã bị rừng rậm và đầm lầy che lấp.

Minh Hy (theo Netzeitung)