Bướm chúa dùng mặt trời làm la bàn di cư

Mỗi năm, có hàng triệu con bướm chúa di cư từ Canada tới Mexico tránh rét.

Một phát hiện mới đây của các nhà nghiên cứu cho thấy, trong điều kiện nắng ấm bình thường, đàn bướm chúa bay tự nhiên theo hướng tây nam, từ Canada đổ về Mexico để tránh rét. Nhưng khi khoảng thời gian tiếp xúc với ánh sáng bị thay đổi, chúng sẽ bẻ lái sang một hướng khác.

Phát hiện này đã thách thức những nghiên cứu trước đây, cho rằng loài bướm trong trang phục vàng đen này sử dụng từ trường trái đất làm la bàn, để vượt quãng đường 3.500 km từ miền đông Canada, tới trú đông ở vùng núi Transverse Neovolcanic, miền trung Mexico.

Để thực hiện nghiên cứu này, Barrie Frost, tại ĐH Nữ Hoàng ở Kingston, Ontario, Canada, và cộng sự Henrik Mouritsen của Đại học Oldenburg (Đức), đã thu thập 59 con bướm chúa ven hồ Ontario, ở gần cao điểm đợt di cư của chúng. Họ chia số bướm này thành 3 nhóm, cho tiếp xúc với ánh sáng 12 giờ mỗi ngày trong những khoảng thời gian khác nhau. Đầu tiên, chúng sống trong nhà dưới điều kiện này ít nhất 5 ngày, sau đó được đưa ra ngoài ánh sáng tự nhiên.

Các nhà khoa học nhận thấy nhóm đầu tiên, tiếp xúc với ánh sáng từ 7 giờ sáng đến 7 giờ tối, bay theo hướng tây nam tới Mexico. Nhóm thứ hai, được thí nghiệm từ 1 giờ sáng cho đến 1 giờ chiều (và vì thế số giờ tiếp xúc với ánh sáng mặt trời ít hơn) bay về hướng đông nam. Nhóm thứ ba, thí nghiệm từ 1 giờ chiều cho đến 1 giờ sáng, thì bay về hướng đông bắc. Các nhà nghiên cứu kết luận: bướm chúa đã di cư chệch đường khi “ngày” của chúng muộn hơn 6 giờ so với bình thường.

Trong một thí nghiệm độc lập nhằm kiểm tra khả năng sử dụng từ trường để định hướng, những con bướm được đưa vào một ngôi nhà gỗ, dưới một bầu trời giả đầy mây. Trong 20 phút đầu tiên, mỗi con trong số 18 con tham gia thí nghiệm có một đường bay riêng. 10 phút sau đó, khi các nhà khoa học thay đổi từ trường trái đất mô phỏng, 11 trong số 18 con bướm này tiếp tục bay theo hướng cũ.

Frost khẳng định đây là bằng chứng cho thấy, bướm và các loài côn trùng khác vẫn có thể di cư trong những ngày có mây, mà không phụ thuộc vào từ trường trái đất. Theo ông, từ nghiên cứu này, chúng ta cũng có thể hiểu được các mô hình di cư của nhiều loài côn trùng khác, như sâu bướm và chuồn chuồn.

B.H. (theo Reuters)