Nghiên cứu khoa học phải tuân theo quy luật thị trường

Mỗi năm, nước ta chi hàng trăm triệu USD cho các chương trình khoa học công nghệ. Nhưng thành tựu chỉ là hàng loạt kết quả nghiên cứu nằm dài trong ngăn kéo. Theo nhiều nhà quản lý, để tránh khoản lãng phí này, phải để cho hoạt động nghiên cứu khoa học tuân theo quy luật cung cầu của thị trường và để thực tiễn tự "đặt hàng" với nhà khoa học...

Đây cũng là ý kiến của PGS-TS Lê Ngọc Trà, Viện trưởng Viện nghiên cứu giáo dục, Đại học sư phạm TP HCM. Theo ông, thay vì giao nhiệm vụ nghiên cứu cho duy nhất một đơn vị (hoặc cá nhân nhà khoa học) nào đó để tìm giải pháp cho một vấn đề thực tiễn, thì nên thông báo rộng rãi nhu cầu cần nghiên cứu ấy để nhiều đơn vị, cá nhân hay một nhóm nhà khoa học cùng được biết. Do đó sẽ có nhiều phương án, giải pháp được đưa ra để có thể chọn được một giải pháp tối ưu, đúng đắn và hiệu quả nhất.

GS-TS Nguyễn Xuân Hùng, Chủ tịch Hội cơ học thì cho biết, nên để chính các danh nghiệp sản xuất kinh doanh hoặc mọi đối tượng có nhu cầu ứng dụng kết quả nghiên cứu đầu tư toàn phần hoặc một phần cho đề tài của các nhà khoa học. Khi các đối tượng này bỏ kinh phí, chắc chắn họ phải nghĩ đến hiệu quả đầu ra của sản phẩm và giám sát chặt chẽ trong quá trình nghiên cứu.

Nếu tổ chức theo phương thức này, giữa nhà khoa học và người bỏ kinh phí có sự ràng buộc, sòng phẳng với nhau. Khi không ứng dụng được theo yêu cầu ban đầu thì không được trả kinh phí. Người đầu tư khi có nhu cầu thật sự mới dám đặt hàng với nhà khoa học và bỏ vốn và phải tìm cách ứng dụng kết quả nghiên cứu mà mình phải bỏ tiền ra. Nhà nước chỉ nên tập trung tiền vốn và nhân lực đầu tư lâu dài cho các đề tài lớn, những chiến lược nghiên cứu quan trọng (dạng nghiên cứu cơ bản) mang tính rủi ro cao… mới có thể tạo ra những kết quả đột phá.

Cũng về vấn đề này, ông Trần Công Hoàng Quốc Trang, chủ tịch Hiệp hội nhựa TP HCM nhấn mạnh: Phải gắn hoạt động nghiên cứu với hơi thở của doanh nghiệp hay những người có nhu cầu. Theo ông Trang, việc ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào sản xuất kinh doanh còn hạn chế do mấy nguyên nhân sau:

- Phần lớn đề tài nghiên cứu không xuất phát từ những đặt hàng của các đơn vị sản xuất kinh doanh có nhu cầu ứng dụng;

- Đề tài không đón đầu được sự phát triển và nhu cầu trang thiết bị công nghệ ở trình độ ngày một cao hơn của hoạt động sản xuất kinh doanh;

- Người nghiên cứu chỉ chủ yếu hướng tới những cái mới mang tính khoa học đơn thuần mà ít chú ý đến việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu và nhu cầu thực tiễn;

- Người nghiên cứu chưa có thói quen chuyển nhượng quyền để những người có khả năng sẽ triển khai đại trà kết quả đó;

Một vấn đề khác, theo PGS-TS Phan Minh Tân, Phó giám đốc sở KHCN&MT thành phố HCM, là việc chưa có quy định rõ ràng về trách nhiệm của các thành viên hội đồng xét duyệt hoặc nghiệm thu đề tài khoa học. Ở các nước khác, ngay khi bắt đầu và suốt trong quá trình nghiên cứu, người chịu trách nhiệm phản biện (cũng như các thành viên hội đồng) có quyền giám sát việc thực hiện từng bước. Tất nhiên, thù lao cho việc giám sát này cũng phải tương xứng. Trong khi đó tại Việt Nam, thù lao cho người phản biện một nghiên cứu là vài trăm nghìn đồng thì chắc chắn không ai bỏ công sức thực hiện giám sát và đánh giá thật nghiêm túc, đầy đủ.

(Theo Tuổi Trẻ)