Sự tiến hóa phục hồi ì ạch sau mỗi kỳ tuyệt chủng lớn

Xương một loài động vật đã tuyệt chủng.

Sinh quyển giống như một căn nhà xếp hình, với mỗi loài là một khối hộp trong toàn bộ cấu trúc. Khi một loài bị tuyệt chủng, tự nhiên vá lỗ hổng đó như thế nào và phải mất bao lâu? Các nhà khoa học đánh vật với câu hỏi này trong nhiều năm, và mới đây, phần nào những bí ẩn đó đã được làm sáng tỏ.

Hai năm trước đây, hai nhà khoa học James W. Kirchner và Anne Weil đã công bố một bài báo sơ bộ, cho rằng sinh quyển có thể phục hồi sau những lần tuyệt chủng lớn từ một số loài mới. Quá trình này gọi là sự đa dạng hóa. Nhưng không may, nó phải mất khoảng 10 triệu năm mới hoàn tất.

Khi nghiên cứu một lượng lớn dữ liệu trong lịch sử sự sống đa bào, hai ông nhận thấy có khoảng trống thời gian đáng kể giữa một kỳ tuyệt chủng với một thời kỳ sự sống sinh sôi mạnh mẽ sau đó - khoảng 10 triệu năm - bất kể quy mô của kỳ tuyệt chủng.

Tại sao quá trình đa dạng hóa lại tốn nhiều thời gian đến vậy? Nay, Douglas H. Erwin, trưởng khoa cổ sinh học tại Viện Smithsonian (thủ đô Washington, Mỹ), đưa ra giả thuyết: "Quan điểm trước đây cho rằng sự tuyệt chủng tạo ra các lỗ hổng có thể là sai lầm. Dường như nó chỉ xảy ra trong những cuộc khủng hoảng sinh thái ở quy mô nhỏ mà thôi. Còn trong những lần tuyệt chủng lớn, toàn bộ hệ sinh thái đều bị sụp đổ. Và do đó, thay vì vá một lỗ thủng, sinh quyển phải tái thiết từ đầu". Kirchner đồng ý với quan điểm này. "Sự tuyệt chủng giống với hình ảnh cả căn nhà bị đổ sụp. Bạn chỉ có thể đưa thêm các khối hộp mới vào bằng cách xây dựng lại từ đầu", ông nói.

Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng, mỗi khối hộp chúng ta đánh mất đi từ căn nhà đó (thông qua việc phá rừng, xây dựng đường sá...) đều có ảnh hưởng lớn đến toàn bộ hệ thống.

Kirchner không bình luận gì về cuộc tuyệt chủng lớn đang diễn ra hiện nay, nhưng theo ông, nghiên cứu mới đã cho thấy: "Nếu chúng ta làm bần cùng hóa tính đa dạng sinh học trên toàn cầu, một điều tất yếu là số phận của chúng ta sẽ kết thúc giống như các loài sinh vật khác. Và con đường duy nhất để tồn tại lúc đó là rời khỏi hành tinh. Ngược lại, những gì chúng ta làm để duy trì sự sống trên trái đất sẽ là chiến lược tồn tại lâu dài và khôn ngoan".

B.H. (theo Cosmi)