Hệ miễn dịch của sóc cũng "ngủ đông"

Sóc đất lông vàng.

Để tránh cơn thịnh nộ của mùa đông, lũ sóc đất xoay trở tìm cho mình một chiếc hang êm ái để ngả lưng. Nhưng thế vẫn chưa đủ để có được giấc nồng yên ổn kéo dài, sóc ta "tắt" luôn cả hệ thống miễn dịch. Mẹo này giúp chúng tránh được những cơn sốt khó chịu nếu chẳng may cơ thể bị nhiễm trùng.

Brian Prendergast và cộng sự, Đại học bang Ohio (Mỹ), đã nghiên cứu thời kỳ ngủ đông của 31 con sóc đất lông vàng trong phòng thí nghiệm. Loài vật này thường mất 5-6 tháng mỗi năm chỉ để chiêm bao. Trong thời gian này, thân nhiệt của chúng hạ thấp 1-2 độ so với bên ngoài. Cứ sau mỗi tuần hoặc hơn, sóc thức giấc khoảng 12-20 giờ, rồi lại chìm sâu vào trạng thái ngủ li bì.

Các nhà khoa học đã theo dõi diễn biến giấc ngủ của chúng bằng cách đo đạc thân nhiệt. Khi sóc bắt đầu thiếp đi, họ tiêm cho vài con trong số chúng một loại vi khuẩn chết. Bình thường, vật lạ khi được tiêm vào cơ thể sẽ kích hoạt hệ thống miễn dịch hoạt động. Nhưng thật ngạc nhiên, những mũi tiêm này không nhận được đáp ứng nào từ hệ miễn dịch của sóc: Chúng không thức dậy, cũng chẳng lên cơn sốt. Tuy nhiên, khi thời hạn ngủ đông kết thúc, nhiệt độ cơ thể sóc tăng vọt như thể nó vừa bị nhiễm trùng!

“Hệ miễn dịch của động vật dường như không nhận ra cơ thể đã nhiễm khuẩn trong thời kỳ ngủ đông. Nhưng khi chúng thoát khỏi trạng thái mơ màng này, hệ miễn dịch vào guồng rất mạnh mẽ”, Prendergast nhận xét.

Để tìm hiểu sâu hơn mối liên hệ này, nhóm nghiên cứu đã thử nghiệm ảnh hưởng của prostaglandin E2 - một hoóc môn có nhiệm vụ nhắc nhở não bộ vô hiệu hóa cơn sốt khi động vật nhiễm trùng - trên sóc ngủ đông bị nhiễm khuẩn. Người ta đồng thời tiêm cho động vật prostaglandin E2 và vi khuẩn. Ngay lập tức, lũ sóc bừng tỉnh và chống lại cơn sốt. Điều này chứng tỏ cơ chế kháng sốt vẫn tiếp tục làm việc cho dù sóc đang ngủ đông. Tuy nhiên, hệ thống miễn dịch không hoạt động bằng cách tạo ra cơn sốt trong thời kỳ này.

Trong tự nhiên, động vật ngủ đông thường phải đối mặt với nhiều loại động vật ký sinh, vi khuẩn và vi sinh vật khác nhau. Kết quả là, sóc có thể vẫn cần tới những đáp ứng miễn dịch. Các nhà khoa học cho rằng, phát hiện này sẽ giúp giải thích tại sao những sinh vật ngủ đông thường thức giấc định kỳ, dù biết rằng việc đó sẽ làm hao tổn khá nhiều năng lượng. Có lẽ, chúng làm thế để “kiểm tra” hệ thống chống nhiễm trùng.

B.H. (theo S.A.)