Không thể dùng trực giác nhận biết kẻ lừa dối

Làm thế nào để biết khuôn mặt thật của một người?

Trực giác hầu như chẳng giúp gì nhiều trong việc nhận ra kẻ lừa đảo chuyên nghiệp. Chính những người luôn tự phụ vào giác quan thứ sáu của mình lại thường xuyên nhầm lẫn giữa người ngay và kẻ gian. Các nhà tâm lý đã trình bày quan điểm này trong buổi họp thường niên của Hội Tâm lý học Anh mới đây.

Tiến sĩ Paul Seager và cộng sự, Đại học Trung tâm Lancashire (Anh), đã sưu tập 200 tình huống trong một cuộc video. Trong các tình huống này có 100 là giả và 100 là thật. Người xem phải đánh dấu tình huống nào nhân vật trong băng nói thật hoặc giả. Đồng thời, người tham gia cũng phải cho biết, họ đưa ra nhận xét như thế là theo trực quan hay dựa trên lý trí phân tích.

Kết quả, người dùng "trực quan" đã để lọt 45% những tay nói dối, nhiều hơn hẳn người dùng lý trí (30%). Điều đó cho thấy, "trực quan" gần như không thể phân biệt nổi người nói thật với kẻ nói dối.

Theo Paul Seager, những người sử dụng "trực quan" sở dĩ đoán sai sự việc vì họ hay tập trung vào hiện tượng bề ngoài, như vào ánh mắt, cử chỉ, giọng nói... của người nói chuyện. Họ cho rằng mắt nhìn thẳng, cử chỉ khoan thai, giọng nói bình thản là nói thật; còn mắt láo liên, cử chỉ lúng túng, giọng nói lắp bắp là kẻ nói dối. Tuy nhiên, điều đó không hẳn đúng. Thực tế, khoa học đã thu được nhiều bằng chứng cho thấy khi nói dối người ta ít khoa chân múa tay hơn bình thường. Còn giọng nói hồi hộp, cử chỉ lúng túng, ánh mắt nhìn xuống không hẳn là người này đang nói dối, mà nhiều khi là do thói quen hoặc do ngượng ngập, sợ hãi điều gì đó. Bởi thế, dùng trực quan rất dễ hiểu sai người khác.

Ngược lại, những người dùng lý trí đoán việc thường tập trung nhiều hơn vào nội dung của cuộc nói chuyện, phân tích các luận chứng để đưa ra kết luận thật, giả. Các nhà tâm lý khuyên rằng, muốn biết thật giả, cần biết rời bỏ cảm xúc, hạn chế suy xét bằng trực quan, đồng thời phải cập nhật các kiến thức khoa học tâm lý mới nhất.

Minh Hy (theo dpa)